رقابتهای درونحزبی ایالتی در آمریکا با رایگیری در ایالت آیووا رسما کلید خورد؛ در این رقابت برخلاف پیشبینیها تد کروز در صدر جدول جمهوریخواهان قرار گرفت، دونالد ترامپ در جایگاه دوم و مارکو روبیو نیز با اندکی فاصله پس از ترامپ. همچنین در جبهه دموکراتها نیز هیلاری کلینتون با فاصله بسیار کمی و حتی کمتر از یک درصد توانست بر برنی سندرز غلبه کند. باید توجه داشت که انتخابات آیووا به لحاظ سمبلیک در انتخابات مقدماتی آمریکا حائز اهمیت است چرا که اولین کورس رقابتهای ریاستجمهوری از آیووا آغاز میشود. البته تعداد کرسیهای آیووا در کنوانسیون ملی دو حزب جمهوریخواه و دموکرات حائز توجه نیست اما از آنجایی که این ایالت به همراه ایالت کوچکتر نیوهمپشایر در صدر ایالتهای دیگر قرار دارند، به لحاظ روانی پیروزی یا شکست در این دو ایالت میتواند محکی برای دیگر ایالتها باشد.
تا پیش از برگزاری انتخابات انجمن حزبی ایالت آیووا در نظرسنجیها دونالد ترامپ در اردوگاه جمهوریخواهان و هیلاری کلینتون در اردوگاه دموکراتها پیشتاز بودند اما بر مبنای نتایج حاصله مشخص شد که ترامپ آنگونه که تصور میشد از حمایت رایدهندگان جمهوریخواه برخوردار نیست. دلایلی که برای شکست ترامپ میتوان برشمرد عبارتند از اینکه نخست ترامپ شخصیتی جنجالی است که برای قرار گرفتن در صدر توجهات، حملات تندی را علیه برخی از گروههای اجتماعی از جمله مهاجرتبارها، مکزیکیها، مسلمانان و زنان انجام داده که برای این نامزد جنجالی دشمنان زیادی را رقم زد. بنابراین قابل انتظار بود که در انتخابات آیووا، جمهوریخواهانی با تبار مهاجر یا بعضا مسلمان یا برخی از زنان به ترامپ رای ندهند. نکته بعدی اینکه تد کروز توانسته طی ماههای اخیر خودش را بهعنوان چهره مقبول رایدهندگان محافظهکار مذهبی معرفی کند و آرای این گروه را به سمت خود جلب نماید. البته قابل ذکر است که به نظر میرسد برای هسته اصلی یا سران حزب جمهوریخواهان، نامزد مقبول سناتور مارک روبیو از ایالت فلوریدا باشد که در ایالت آیووا یک موفقیت چشمگیر به دست آورد و فقط با یک درصد کمتر بعد از ترامپ در جایگاه سوم قرار گرفت. باید در نظر داشت که فعلا در مورد صلاحیت تدکروز بهعنوان رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا تردیدهایی وجود دارد زیرا کروز از مادری آمریکایی و پدری کوبایی در خاک کانادا متولد شده و چه بسا طی یک روند قضایی احتمالی، دیوان عالی فدرال آمریکا رای دهد که چنین فردی بر مبنای نص صریح قانون اساسی ایالاتمتحده آمریکا فاقد صلاحیت عهدهدار شدن مقام ریاستجمهوری آمریکاست که در این صورت شانس مارک روبیو برای رسیدن بهعنوان نامزد نهایی حزب جمهوریخواه برای انتخابات ماه نوامبر سال جاری افزایش مییابد. در ادامه انتخابات مقدماتی به نظر میرسد هرچه تعداد انتخابات در ایالاتجنوبی و غرب میانه افزایش یابد شانس کروز بهعنوان نماینده راست مذهبی در برابر ترامپ، نماینده منفرد و نیویورکی حزب رو به افزایش برود. حتی اگر دونالد ترامپ در انتخابات نیوهمپشایر برنده شود، باز هم فضای سیاسی نیوانگلندی بر فضای سیاسی مناطق جنوبی موسوم به کمربند انجیلی غلبه نمییابد.
اما در اردوگاه دموکراتها انتخابات آیووا نشان داد که رقابت میان هیلاری کلینتون، نماینده جناح میانهروی حزب دموکرات با برنی سندرز، نماینده جناح چپ و متمایل به سوسیالیسم این حزب بسیار نزدیک و فشرده خواهد بود. برخلاف انتظار پیروزی قاطع کلینتون در آیووا، فردی شانه به شانه هیلاری به رقابت پرداخت که فاقد شهرت سیاسی، منابع مالی و حمایت سران حزب بود. این نشان میدهد که روند تمایل هواداران عادی حزب از راستگرایی به سمت لیبرالیسم نوین اروپایی و سوسیالیسم رو به گسترش است که این به ظهور باراک اوباما در سال 2008 بازمیگردد؛ او در آن زمان با شعارهای چپگرایانه توانست هیلاری کلینتون را شکست دهد.
البته این نکته را نیز باید در نظر گرفت که در ایالات جنوبی به دلیل غلبه تفکرات محافظهکارانه حتی بر هواداران حزب دموکرات، به نظر میرسد که موقعیت هیلاری در مقابل سندرز بیشتر باشد.
اما آنچه اهمیت دارد اینکه حتی برای فردی مانند کلینتون با سابقه طولانی فعالیت سیاسی در عرصه ملی آمریکا، پیروزی قطعی بهنظر نمیرسد.
باید در نظر گرفت فارغ از نتایج آیووا، نامزدهای باقیمانده در گردونه رقابت باید در قریب 50 ایالت دیگر با هم رقابت کنند تا نامزد نهایی معرفی شود.
سناریوهای مختلفی نیز مطرح شده است از جمله اینکه چه کسی از حزب جمهوریخواه و چه کسی از حزب دموکرات از سوی کنوانسیونهای ملی معرفی شود. گرچه این رویداد در تابستان سال جاری میلادی اتفاق خواهد افتاد اما از هماکنون نظرسنجیهایی انجام میشود که مشخص شود شانس چه کسی برای نشستن بر صندلی ریاستجمهوری آمریکا بیشتر است. در این میان سناریوهای مواجهه ترامپ با هیلاری کلینتون، مواجهه دونالد ترامپ با برنی سندرز، مواجهه تد کروز با هیلاری کلینتون و کروز با سندرز از دیگر سناریوها محتملتر است مگر اینکه در ادامه رقابتهای انتخابات درونحزبی، مارک روبیو بتواند موقعیت خود را بهبود بخشد. باتوجه به اظهارات تند و جنجالی دونالد ترامپ این نگرانی در میان سران حزب جمهوریخواه ایجاد شده که اگرترامپ بهعنوان نامزد نهایی معرفی شود، حزب جمهوریخواه آرای مهاجرتبارها، لاتین تبارها، مسلمانان و بخشی از زنان و جوانان را از دست بدهد و در نهایت انتخابات سال 2016 را به حزب دموکرات واگذار کند؛ فارغ از اینکه چه کسی نامزد این حزب باشد. به عبارت دیگر شانس هیلاری کلینتون و سندرز برای شکست دادن ترامپ در حال حاضر بالا ارزیابی میشود. البته این تحلیل از سوی هیلاری کلینتون مورد تردید قرار گرفته است و آن اینکه از دید جریان میانهروی حزب دموکرات اگر نماینده جناح چپگرای حزب یعنی برنی سندرز بهعنوان نامزد نهایی معرفی شود به دلیل بروز ترس در دل محافظهکاران آمریکا از ظهور یک رئیسجمهور سوسیالیست و حتی یک اوبامای سفید پوست، تمام محافظهکاران اختلافات را کنار گذاشته و پشت سر هر نامزد حزب جمهوریخواه متحد خواهند شد حتی اگر این نامزد ترامپ باشد. همانطور که پیش از این گفته شد بهترین نامزد جمهوریخواهان که نه به اندازه ترامپ تهاجمی است و نه به اندازه کروز صلاحیت او مورد تردید قرار گیرد، مارک روبیو خواهد بود. در عین حال یک سناریوی محتمل دیگری نیز قابل تصور است و آن اینکه ترامپ مورد اقبال رایدهندگان جمهوریخواه قرار نگیرد و از گردونه رقابتهای حزب کنار گذاشته شود و بخواهد مستقلا در انتخابات ریاستجمهوری شرکت کند. در این صورت مردم آمریکا در مقابل سه نامزد مطرح قرار خواهند گرفت که یکی نامزد حزب جمهوریخواه یکی نامزد حزب دموکرات و سومی ترامپ خواهد بود. در سال 1992 چنین اتفاقی رخ داد و راس پرو در کنار جرج هربرت واکر بوش و بیل کلینتون قرار گرفت و از آنجایی که مواضع پرو به مواضع بوش بسیار نزدیک بود بخشی از آرای رئیسجمهور جمهوریخواه مستقر به صندوق میلیاردر تگزاسی ریخته شد و ماحصل آن پیروزی فرماندار دموکرات ایالات آرکانزاس، بیل کلینتون بود. اگر الگوی 1992 در سال 2016 تکرار شود و ترامپ آنگونه که تهدید کرده است بخواهد مستقلا در انتخابات شرکت کند به احتمال زیاد یک بار دیگر جمهوریخواهان شاهد شکست سنگینی خواهند بود و چه هیلاری کلینتون و چه سندرز، نامزد حزب دموکرات باشند پیروزی از آن این حزب خواهد شد.
∎