شناسهٔ خبر: 10714656 - سرویس علمی-فناوری
نسخه قابل چاپ منبع: روزنامه شرق | لینک خبر

درباره تلسکوپ سوبارو

چشم ژاپنی

مهرداد کاشانی

صاحب‌خبر -

در خبر کشف یک جسم فرانپتونی که احتمالا نامزدی برای سیاره نهم منظومه شمسی خواهد بود، یک نام، پیوسته در کنار نام کاشفان، تکرار می‌شد، نام تلسکوپ سوبارو. تلسکوپ سوبارو، تاکنون نقش بسیار مهمی در این کشف داشته و در آینده نیز به احتمال بسیار اخبار دیگری از کشفیات این تلسکوپ منتشر خواهد شد. تلسکوپ سوبارو یکی از بزرگ‌ترین و قوی‌ترین تلسکوپ‌های نوری واقع در رصدخانه مائوناکی در هاوایی است. قطر آینه اصلی این تلسکوپ 8.3 متر و سطح آن حدود 53 مترمربع است و در فهرست بزرگ‌ترین تلسکوپ‌های جهان رتبه هفتم را به خود اختصاص داده است. این تلسکوپ که بهره‌برداری از آن در سال 1998 به پایان رسید، متعلق است به رصدخانه ملی ژاپن و تعداد زیادی دانشگاه ژاپنی به شکل مشارکتی از این تلسکوپ استفاده می‌کنند. کلمه سوبارو در زبان ژاپنی به معنای خوشه پروین است. این تلسکوپ با داشتن تکنیک اپتیک فعال، سیستم‌های گردش تلسکوپ ویژه و گنبد استوانه‌ای‌شکل معروف است. این تلسکوپ چهار نقطه کانونی و یک سیستم تبادل خودکار بین سیستم‌ها در نقطه کانونی اصلی دارد. در سال ‌1984 که دانشگاه توکیو تصمیم گرفت یک تلسکوپ بزرگ بسازد، یک کارگروه پژوهشی تشکیل داد تا به بررسی امکان ساخت یک تلسکوپ 7.5متری بپردازد.
در سال ‌1985، کمیته نجوم انجمن علم ژاپن روی اولویت ساخت «تلسکوپ بزرگ ملی ژاپن» تأکید کرد و در سال ‌1986 نیز دانشگاه توکیو، توافق‌نامه‌ای را با دانشگاه هاوایی برای ساخت این تلسکوپ در هاوایی امضا کرد. ساخت تلسکوپ از سال ‌1991 آغاز شد و درنهایت هم کار ساخت آن در سال ‌1998 به پایان رسید. اولین تصویرها هم در سال ‌1999 دریافت شد. این تلسکوپ که در محدوده طول‌موج نور مرئی و زیرقرمز فعالیت می‌کند تاکنون دستاوردهای بسیاری داشته است. از جمله دستاوردهای علمی این تلسکوپ رصدخانه ملی ژاپن می‌توان به نقشه‌برداری از فضای گسترده‌ای از توزیع ماده تاریک در جهان اشاره کرد. نقشه‌برداری از ماده تاریک در ناحیه‌ای گسترده، برای درک ویژگی‌های انرژی تاریک که انبساط جهان را کنترل می‌کند، اهمیت دارد. این گروه پژوهشی هم‌اکنون آماده کاوش در مورد چگونگی تغییر توزیع ماده تاریک در طول زمان در جهان و حل معمای انرژی تاریک و کاوش در مورد تاریخچه انبساط کیهان با جزئیات بسیار دقیق است.
علاوه‌براین، سوبارو پیش از این نیز یک جرم احتمالا یخی را در فاصله 15.5‌میلیاردکیلومتری از خورشید (یعنی سه‌برابر دورتر از پلوتو) کشف کرده بود. دانشمندان می‌گویند قطر این جسم حدود 500 تا هزار کیلومتر است.
کشف یک سیاره فراخورشیدی نیز از دیگر دستاوردهای پژوهشی این تلسکوپ است. اندازه این سیاره سرد و آبی، حدود چهاربرابر سیاره مشتری است. فاصله مداری سیاره از ستاره‌اش، حدود 44برابر فاصله زمین تا خورشید و حتی بسیار دورتر از فاصله پلوتو از خورشید است.
با توجه به فاصله بسیار زیاد این سیاره از خورشید، می‌توان حدس زد که این سیاره در کمربند طلایی یا منطقه قابل‌زیست ستاره نباشد. اگر عمر 160‌میلیون‌ساله این سیاره را با عمر 4.5‌میلیاردساله سیاره زمین مقایسه کنیم، درمی‌یابیم این منظومه ستاره‌ای نسبتا جوان محسوب می‌شود. شناسایی این سیاره بخشی از پروژه اکتشافی بزرگ‌تری محسوب می‌شود که شامل مشاهده سیستم‌های ستاره‌ای در ابعاد و عمرهای متفاوت برای بررسی نحوه شکل‌گیری منظومه‌های ستاره‌ای است.