صاحبخبر - گروه سیاست خارجی- در حالی که مذاکرات صلح سوریه قرار بود روز گذشته در ژنو سوییس برگزار شود باز هم به تاخیر افتاد. با وجودی که وزیر امورخارجه آمریکا روز گذشته در این رابطه گفت تاریخ دقیق این مذاکرات یکی دو روز آینده مشخص می شود،فرستاده سازمان ملل در امور سوریه گفت: مذاکرات ژنو در مورد سوریه 29 ژانویه جاری آغاز خواهد شد. تعویق یا تاخیر در برگزاری نشست صلح سوریه تنها مربوط به تنش میان ایران و عربستان نیست. مشکل اساسی تر به معرفی و ارائه لیست گروه های معارض و گروه های تروریستی توسط طرفین برمیگردد. مشکلی که تقریبا تمامی طرف های درگیر در میدان سوریه و حاضر بر میز مذاکرات با آن مواجه هستند. ترکیه با معرفی گروهی مشکل دارد و ایران و روسیه با گروهی دیگر، عربستان کارشکنی هایی می کند و گروه هایی را معرفی می کند که مسئله را پیچیده تر می کند و آمریکا همچنان تهدید می کند که مذاکرات به نتیجه نرسد دست به اقدام نظامی می زند. با این اوصاف دورنمای حل مسئله سوریه ابهام آمیز و دور از دسترس به نظر می رسد.
آمریکا از مذاکره تا جنگ
جان کری، وزیر خارجه آمریکا روز گذشته در بدو ورود به کشورلائوس به رویترز گفت: با استفان دی میستورا، نماینده سازمان ملل در سوریه توافق کردیم تا قبل از مشخص شدن مواضع از سوی طرفهای ذیربط دعوت نامهای برای شرکت کنندگان در نشست ژنو ارسال نشود. امیدوارم ظرف یک یا دو روز آینده مواضع به طور دقیق در این خصوص مشخص شود. کری گفت: اظهارات اخیر مقامهای سوری مبنی براینکه حاضر به هیچ گونه مصالحهای در سر میز مذاکرات نیستند و شکایت مخالفان مبنی براینکه مجبور به مذاکره شدهاند نشان از “تنش و شایعه” دارد. وزیر خارجه آمریکا هرگونه تفرقه میان حامیان مخالفان را رد کرد و گفت که حمایت آمریکا از دشمنان اسد به قوت خود باقی است. کری در لائوس همچنین با وزیران امور خارجه روسیه، فرانسه، ترکیه و عربستان گفتوگوی تلفنی داشت تا در رابطه با مقدمهچینی ژنو رایزنی کند. وزیر امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد که در مورد نحوه دعوت از گروه های سوری به نشست ژنو با «استفان دی میستورا» نماینده سازمان ملل در امور سوریه، موافق است. کری گفت: آینده و نتیجه مذاکرات در دست گروه های سوری است. این گروه ها باید جدی باشند. اگر آنها در مذاکرات جدی نباشند جنگ ادامه خواهد داشت. اینکه جنگ ادامه داشته باشد یا نه به آنها بستگی دارد. ما چارچوبی را تعیین کرده ایم و سوری ها این توانایی را دارند که در مورد آینده کشورشان تصمیم بگیرند. به گزارش مهر، وزیر خارجه آمریکا در مورد اینکه چه گروه هایی در نشست سوریه شرکت خواهند داشت گفت: منتظر هستیم تا ببینیم دی میستورا چه تصمیمی را در این رابطه اتخاذ می کناز سوی دیگر گفته می شود. پیش از این کری هفته گذشته در سفر به ریاض، با نمایندگان کشورهای عربی ساحلی خلیج فارس و نیز نمایندگان مخالفین دولت سوریه در عربستان سعودی دیدار کرده و درباره مذاکرات آتی فرآیند صلح سوریه با آنها به گفتگو نشست. کری اواخر روز گذشته با ریاض حجاب، هماهنگ کننده کل کمیته عالی مذاکرات و دیگر هیاتهایی که نمایندگی مخالفین سوریه در نشست آتی ژنو را بر عهده دارند دیدار کرد.
ادامه کارشکنی های عربستان
از سوی دیگرعادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان در گفتوگو با روزنامه “الریاض” گفت: هیات عالی مذاکره کنندگان مخالف سوری که در نشست ریاض تشکیل شد، خود درباره اعضای هیاتهای شرکت کننده در نشست ژنو 3 تصمیم خواهد گرفت و مخالفان در این باره تصمیم گیرنده اصلی هستند؛ چراکه این موضوع صرفا یک موضوع سوری است. مذاکرات صلح سوریه که قرار بود روز گذشته (دوشنبه) آغاز شود به دلیل اختلافات بر سر هیات مخالفان به چند روز آینده موکول شده است. در همین راستا اسعد الزعبی، رئیس هیئت مخالفان سوریه در کنفرانس ژنو3 اعلام کرد که هیئت عالی مذاکرات در معرض هیچ گونه فشاری درباره تغییر اسامی این هیئت قرار نگرفته است. وی گفت: برخی گمان میکردند که جان کری، وزیر خارجه آمریکا در دیدار با مخالفان تغییر برخی اسامی این هیئت را مطرح خواهد کرد اما این اتفاق رخ نداد و هیچ گونه صحبتی هم درباره هیئت سوم یا اسامی جدید وجود ندارد. نشریه فارین پالیسی اوایل هفته گزارش کرد که دیمیستورا در نشست هفته گذشته شورای امنیت که به صورت غیرعلنی و با موضوع سوریه برگزار شد، بدون نام بردن از عربستان از تلاش برخی کشورها برای دیکته کردن خواستههای خود از طریق گروه موسوم به «کمیته عالی مذاکرات» که در ریاض مستقر است و صلب حق سازمان ملل برای تدوین ترکیب هیئت معارضین انتقاد کرده است. بر اساس توافق صورت گرفته در دور قبلی مذاکرات سوریه که یک ماه قبل در شهر وین اتریش و با حضور نمایندگان نزدیک به 20 کشور برگزار شد، قرار بود سازمان ملل «فهرستی حداکثری» از معارضین تشکیل دهد، اما کمیته عالی مذاکرات که تحت حمایت عربستان قرار دارد، فهرستی تهیه کرده که به گفته کارشناسان هم فراگیر نیست و هم در آن اسامی گروههای چون احرار الشام قرار دارند که رسما با القاعده بیعت کردهاند.
کردهای سوریه چه می گویند
یکی از رهبران کردهای سوریه گفت: افراد انتخاب شده در نشست ریاض برای گفتوگو به نمایندگی از مخالفان با دولت سوریه نمایندگان القاعده هستند. در همین رابطه ایسنا گزارش داد، صالح مسلم، رئیس حزب اتحاد دموکرات در گفتوگو با شبکه بی.بی.سی گفت، افراد تعیین شده از سوی مخالفان نشست ریاض برای حضور در مذاکرات نمایندگان القاعده و درصدد ایجاد یک نظام افراطی در سوریه هستند. پایگاه روسیا الیوم در این باره به نقل از مسلم آورده است: “شورای دموکراتیک سوریه” شامل گروههای مختلف سوریه و همچنین کردهای این کشور است و هدف آن، ایجاد یک جامعه آزاد است، نه یک نظام افراطی. صالح مسلم همچنین ادعای خبرگزاریها و سایت های خبری مبنی بر دعوت از وی توسط استفان دی میستورا برای حضور در نشست ژنو را رد کرد و گفت: تاکنون هیچ کدام از طرفهای مخالف دولت برای حضور در گفتگوهای ژنو-3 دعوت نشده اند. پیش از این منابع خبری از تلاش روسیه برای حضور صالح مسلم، قدری جمیل و هیثم مناع در هیات مذاکرهکننده مخالفان خبر داده بودند.
ترکیه، اتحادیه اروپا، بحران پناهجویان و مخالفت با حضور کردها
رئیس سیاست خارجه اتحادیه اروپا در سفر به ترکیه در نشست مطبوعاتی مشترک با مولود چاووش اوغلو، گفت: بمبگذاریهای انجام شده در آنکارا و استانبول توسط داعش نشان داد که این گروه تروریستی دشمن مشترک ماست. مسئولیتهای بزرگی برعهده حکومت ترکیه است که برای انجام آنها تلاش میکند. انتظار پیشرفتهای مثبتی در منطقه هستیم. وی در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره اینکه سه میلیارد یورو کمک اتحادیه اروپا برای امور پناهجویان چه زمانی به ترکیه داده میشود، گفت: مراحل اعطای این کمک مالی در حال انجام است اما این پول برای حکومت ترکیه نبوده بلکه برای پناهجویان و اجرای پروژههای مرتبط با آنهاست. این کمک مالی پول تو جیبی برای ترکیه نیست. مولود چاووش اوغلو در کنفرانس مشترک خبری در پاسخ به سوالی درباره علت تاخیر نشست سوریه گفت: مهم این است که این مذاکرات آغاز شده است، نکته اصلی در این باره این است که تنها راه حل سوریه، سیاسی است. وزیر امور خارجه ترکیه همچنین گفت، تلاشها برای شامل کردن “گروههای تروریستی نظیر یگانهای مدافع خلق کردهای سوریه” در دور جدید مذاکرات صلح این کشور در ژنو بسیار خطرناک بوده و به فرآیند سیاسی سوریه آسیب خواهد زد. وزیر خارجه ترکیه گفت: ترکیه حزب کردی اتحاد دمکراتیک (پ.ی.د) و نیروهای مقاومت مردمی (ی.پ.گ) را به عنوان یک سازمان تروریستی می شناسد و مخالف حضور آن در مذاکرات ژنو برای حل بحران سوریه است. وزیرخارجه ترکیه با حضور احزاب کرد سوریه در مذاکرات ژنو مخالفت کرد. وزیر خارجه ترکیه با ادعای اینکه دولت بشار اسد برخی گروههای به اصطلاح مخالف را تجمیع کرده است، گفت: اگر ی.پ.گ خیلی اصرار دارد که در مذاکرات شرکت کند، می تواند در قالب هیات مذاکره کننده دولت بشار اسد در مذاکرات حضور یابد. وی اصرار برای مشارکت پ.ی.د (بخشی از کردهای سوریه) در مذاکرات ژنو را به عنوان تلاشی برای لوس کردن موضوع برگزاری مذاکرات دانست. او گفت: موضع ترکیه در خصوص پ.ی.د روشن است و ترکیه این گروه را یک سازمان تروریستی می شناسد. او گفت: معارضان سوری که در ریاض مستقر هستند نیز مخالف حضور این گروه در مذاکرات ژنو هستند. وزیر خارجه ترکیه با ادعای اینکه 40 درصد خاک سوریه در کنترل گروه تکفیری داعش و بخشی هم در کنترل گروه تروریستی النصره است و اگر بنا باشد به خاطر کنترل بخشی از خاک سوریه توسط پ.ی.د این گروه به عنوان طرف مذاکره در مذاکرات ژنو قرار گیرد، آنوقت ما باید به گروههای تروریستی داعش و النصره نیز در مذاکرات جای بدهیم. این ممکن نیست. گروه معارضان در ریاض هیات مذاکره کننده خودرا مشخص کرده است و آنها نیز به صراحت با حضور پ.ی.د در مذاکرات مخالفت می ورزند. بشار اسد هم هیات خود را مشخص کرده است. موضع ترکیه نیز روشن و صریح است و ترکیه با حضور این گروه در مذاکرات مخالف است.
ابهام در حل شدن مسئله با وجود برگزاری نشست
با وجودی که روز گذشته فرستاده سازمان ملل در امور سوریه تاکید کرد: میخواهیم آنچه در ژنو 2 رخ داد، مجددا تکرار نشود و مذاکرات ژنو در مورد سوریه 29 ژانویه جاری آغاز خواهد شد. هنوز در مورد موفقیت و موافقت طرفین در معرفی گروه های تروریستی و گروهای معارض ابهاماتی وجود دارد.عربستان و قطر و متحدانش حاضر نخواهند بود که بازو های عملیاتی خود را در سوریه و منطقه از دست بدهند بدون اینکه قبل از آن به تضمینی برای موازنه قدرت دست یافته باشند. شاید سفر کری به عربستان در جهت این تضمین بوده، اما عربستان و کارشناسان عربی خاورمیانه به گونه ای با شک و تردید به آمریکا نگاه می کنند. روسیه، ایران و سوریه در میدان عملیاتی به پیروزی های جدیدی دست یافتند و مخالف حضور گروه های تروریستی معرفی شده از سوی عربستان هستند. ترکیه نیز ترس بیشتر از کردها دارد تا تروریست های داعش و مخالف حضور کردها در مذاکرات است. با این اوصاف برگزاری نشست ژنو در 29 ژانویه به معنای پایان مسئله و بحران نیست، بلکه اختلافات طرفین در این نشست نمود می یابد.∎