هرکسی که نام قم را میشنود، تصور میکند شهری کویری و خشک است ولی با کمی جستوجو خواهد دید در همین کویر، تالابهای متنوعی در زمستانها شکل میگیرد که میزبان انبوهی از پرندگان مهاجر و آبزی است. یکی از آنها که به صورت دائمی در نزدیکی شهر قم به فاصله کمتر از 10 کیلومتر در امتداد اتوبان تهران قرار دارد، تالاب بهشت معصومه است. نامش از آرامگاهی به همین نام که در جوار آن قرار دارد، گرفته شده است.
تالاب بهشت معصومه از چشمههای کویری منشأ میگیرد و چند گونه ماهی در آن زیست میکند. در این تالاب، پرندگان مهاجری چون انواع مرغابیها مثل سرسبز، خوتکا، تنجه، آنقوت، نوکپهن و نیز حواصیلها، آبچلیکها، سلیمها و... مشاهده میشوند.
پرندگان شکاری مختلفی نیز مانند سنقر تالابی و خاکستری، بالابان، عقاب صحرایی و دلیجه نیز در این تالاب برای تغذیه و شکار میآیند. یکی از ویژگیهای این تالاب، همجواری با سایت دفن پسماند شهر قم است که باعث میشود پرندگان شکاری مختلفی بهویژه در فصل زمستان از عقاب صحرایی تا عقاب دریایی، کرکس مصری، کرکس سیاه و... را نیز مشاهده کرد. تالاب حوض سلطان نیز از دیگر تالابهای نمکی استان است که در کیلومتر 50 اتوبان قم به تهران قرار دارد که همگان آن را از دور به صورت یک کفه نمکی سفیدرنگ دیدهاند. در این تالاب به علت غلظت بالای نمک به جز برخی باکتریها و جلبکها و نیز آرتمیا موجود آبزی دیگری زیست نمیکند و پرندگانی مانند فلامینگو برای تغذیه و زمستانگذرانی در آن فرود میآیند و حاشیه این تالاب زیستگاه خوبی برای پرنده هوبره محسوب میشود.
از دیگر تالابهای فصلی قم، تالاب مره را میتوان نام برد که از کوهی به همین اسم که در نزدیکی آن قرار دارد، برگرفته شده است. تالاب مره درواقع کویری در ضلع شرقی تالاب حوض سلطان و کوه مره است که در فصل پاییز و زمستان در اثر سیلابهای رودخانههای فصلی، به خود آب میبیند و ایستگاه خوبی میشود برای زمستانگذرانی پرندگانی مانند آنقوت، تنجه، حواصیل و... .
از دیگر تالابهای ناشناخته قم هم میتوان از تالاب غدیر اسب نام برد که در فاصله 10کیلومتری دریاچه نمک قرار داشته و به صورت تالابی شور به همراه پوستهای نمکی است. آب این تالاب از سفرههای کویری منشأ گرفته و به علت دردسترسنبودن آن، تالابی بکر بوده و از لحاظ اجزای تشکیلدهنده آن بسیار شبیه به تالاب حوض سلطان است.
هفته گذشته در ادامه پایشهای فصلی تالابهای استان قم، بهاتفاق همکارانم به تالاب مره رفتیم و در حال مشاهده پرندگان بودیم که ناگهان در دوردست دو شکارچی تفنگبهدست را دیدیم و با تحتنظرگرفتن آنها از یک مسیر باتلاقی به آنها نزدیک شدیم و درحالیکه راهی برای فرار نداشتند، آنها را توقیف کردیم و با بازرسی، تعدادی مرغابی شکارشده از آنها کشف و توقیف کردیم و برای اقدامات قانونی به مراجع قضائی تحویل دادیم.
∎