دلار به عنوان ارز شاخص بازار، کانال 3700 تومانی را هم چند روز است که شکسته و چشم به قله 3800 تومان دوخته است، قیمت دلار در بازار ارز کشور به دلیل کاهش قیمت نفت و کمبود منابع ارزی از یک سو و نبود مدیریت موثری که بتواند به صورت شناور آن را اداره کند و جولان دلالان از سوی دیگر، به صورت لجام گسیخته در حال افزایش است و در این میان سوالی که پیش میآید این است که بانک مرکزی که بر اساس قانون مسوول مدیریت بازار ارز کشور است، چه برنامهای برای کاستن از این التهابات دارد؟
با اوج گرفتن انتقادها از مدیریت بازار ارز روز گذشته غلامعلی کامیاب، معاون ارزی بانک مرکزی با روابط عمومی این بانک مصاحبهای کرده و با بیان اینکه نباید به التهاب آفرینی در بازار ارز توجه کرد، اظهار امیدواری کرده با اجرای برجام نرخ ارزهای خارجی در بازار به ثبات برسد. این در حالی است که فعالان بازار ارز اعتقاد دارند باید مدیریت در این بازار تقویت شود و دلالان ارز ساماندهی شوند. رییس انجمن صنفی کارفرمایان سکه و صرافان استان تهران هم در گفت و گویی با خبرگزاری دولت، ایرنا از اقدامات مخرب برخی صرافیهای بانکها انتقاد کرده که روشن میکند، تنها مشکل موجود در بازار کمبود عرضه نیست که بر فرض اجرایی شدن برجام و دسترسی به منابع ارزی بتوان انتظار آرامش در این بازار را داشت.
نرخ دلار در چهار روز اخیر با افزایش معناداری مواجه شده و قیمت این ارز مرجع به بالاترین حد خود طی چند سال اخیر رسیده به طوری که نرخ دلار در بازار آزاد هم اکنون به ۳۷۳۵ تومان رسیده است. این در حالی است که بانک مرکزی عملا نسبت به افزایش قیمت ارز در بازار سکوت اختیار کرده و به نظاره گر بازار ارز تبدیل شده است. در اصل بازار ارز به حال خود رها شده و یک نوع بی تفاوتی از سوی دولت و بانک مرکزی نسبت به افزایش قیمتها مشاهده میشود در عین حال، اختلاف قیمت دلار در بازار آزاد با نرخ رسمی آن به بالاترین حد خود رسیده به طوری که قیمت مبادلهای دلار روز گذشته ۳۰۱۵ تومان اعلام شده و این تفاوت نرخ به ۷۲۰ تومان رسیده است.
تقاضای مردمی برای ارز 7 درصد است
حیدر مستخدمین حسینی، کارشناس اقتصادی با بیان اینکه مهمترین دلیل افزایش قیمت دلار طی روزهای گذشته تامین کسری بودجه دولت در ماه های پایانی سال است، به همین دلیل بانک مرکزی و دولت نسبت به این افزایش بی تفاوت هستند، گفت: «مقامات بانک مرکزی در ماههای گذشته که با افزایش قیمت ارز در بازار مواجه بودیم، وعدهها و قولهایی برای تعدیل نرخ ارز در بازار دادند و دلایلی نیز برای آن مطرح کردند، آخرین دلیل هم این بود که میگفتند به خاطر اربعین حسینی و سفرهای مربوط به آن تقاضای ارزی در بازار زیادشده و این نیاز منجر به افزایش نرخ شده است.»
وی با بیان اینکه مسئولان بانک مرکزی قول دادند که پس از سپری شدن اربعین حسینی، نرخ ارز به نقطه تعادلی برسد، به مهر گفت: « اما واقعیت این است که برای تامین مالی نسبت به این افزایش نرخ از خود بیتفاوتی نشان میدهند، همچنین بهانه قطع رابطه با برخی کشورهای عربی طی روزهای اخیر نیز دلیل دیگری است که برای افزایش نرخ ارز عنوان شده است. واقعیت این است ارزی که مردم متقاضی آن هستند، فقط ۷ درصد است و در اصل تقاضای اصلی مردم در بازار فقط همین میزان است و مردم تنها برای دریافت همین میزان ارز به بازار ارز مراجعه دارند.»
مستخدمین حسینی با بیان اینکه تامین مالی پایان سال مهمترین دلیل افزایش قیمت ارز در بازار است، گفت: «در عین حال قیمت نفت به محدوده ۳۰ دلار کاهش یافته و در اصل قیمت نفت به پایینترین حد خود طی سالهای اخیر رسیده و اینها بهانهای است که باعث شده نرخ ارز به حال خود رها شود و از طریق آن بخشی از کسری بودجه دولت تامین گردد.» این در حالی است که قطعا افزایش قیمت ارز آثار تورمی در پی خواهد داشت و آثار آن هم اکنون بر نرخ سکه نیز مشهود و باعث افزایش قیمت سکه در بازار شده است، بنابراین تا زمانی که ارز وضعیت یک بازار چند جانبه را به خود نگیرد و در انحصار دولت باشد وضعیت به همین گونه خواهد بود.
لزوم مدیریت بازار ارز
به نظر میرسد در شرایط فعلی که نرخ دلار رو به صعود گذاشته و مدام کانالهای مختلف را پشت سر میگذارد، باید تقاضا در این بازار به شدت مدیریت شود. اهمیت مدیریت تقاضا از آنجا دارای اهمیت دوچندان میشود که درآمدهای ارزی کشور از ناحیه تضعیف قیمت نفت در بازارهای جهانی به شدت کاهش یافته و امکان افزایش عرضه به میزانی که بتواند التهاب آفرینی دلالان بازار را خنثی کند وجود ندارد. بنابراین باید معاملات «فردایی» و صوری در بازار به شدت کنترل شود. اما بانک مرکزی ظاهرا دلخوش به اجرایی شدن برجام و دسترسی به منابع ارزی جدید آنطور که باید برای اعمال مدیریت مصرح شده در قانون تلاش نمیکند. از سوی دیگر اقدامات مخرب صرافی بانکها در این بازار هم باید با جدیت مورد بررسی قرار بگیرد. در حال حاضر فاصله نرخ دلار در بازار آزاد و نرخ رسمی آن به بیشتر از 700 تومان رسیده است و این امکان ایجاد رانتهای ارزی را به شدت افزایش داده است. در این شرایط نهاد ناظر بر بازار باید با جدیت بیشتری تحولات این بازار را دنبال کند.
ضرورت ساماندهی دلالان ارز
رییس انجمن صنفی کارفرمایان سکه و صرافان استان تهران با انتقاد از عملکرد صرافی بانکها، گفت: «این صرافیها به صورت قانونی دارای رانت هستند و همین امر هزینهها را در بازار ارز افزایش میدهد بنابراین با رشد قیمتها در این بازار مواجه میشویم.»
عباس مسعودی درباره دلایل نوسانات نرخ ارز در هفته های گذشته، به ایرنا گفت: «آغاز انحراف در بازار ارز با ایجاد صرافی دولتی در دولت گذشته کلید خورد. برخی از تصمیمهای بانک مرکزی در عمل با قانون مغایر است، براساس قانون باید بسیاری از امور به بخش خصوصی واگذار شود زیرا این بخش به دلیل حضور در فعالیتها میتواند ساماندهی را به خوبی انجام دهد.»
وی با بیان اینکه صرافیها با توجه به دستورالعمل جدید باید از بانک مرکزی مجوز دریافت کنند و بر این اساس ساماندهی توسط بخش خصوصی منتفی شده است آن هم در حالی که طبق مصوبه دولت، در سال 1380 ساماندهی از طریق اتحادیهها با صدور پروانه کسب انجام میشد، گفت: « در آن دوران شاهد بودیم سرمایههای بسیاری نه تنها در ایران که حتی در خاورمیانه، جذب این بخش شد و به کشور آمد. به طوری که صرافان ایرانی به یک منبع قابل اتکاء برای صرافان منطقه در ترکیه و دبی تبدیل شده بودند و بسیاری به ایران میآمدند و صرافی تاسیس میکردند.»
رییس انجمن صنفی کارفرمایان سکه و صرافان استان تهران گفت: «از سال 1384 به بعد، بانک مرکزی برخورد انحصاریاش برای در اختیار گرفتن بازار صرافی و سکه و موازی کاری در مقابل اتحادیه سکه و صرافان را آغاز کرد. به طور نمونه بانک مرکزی اعلام کرد مجوز صرافی باید توسط بانک مرکزی صادر شود ضمن اینکه اتحادیه کانون صرافان ایرانیان، را نیز راه اندازی کرد.»
وی با اشاره به برخورد با دلالان در ماه گذشته، گفت: «به جای برخورد با دلالان بهتر است آنها را ساماندهی و رتبهبندی کنیم زیرا اگر این روند ادامه یابد معاملات این افراد در شبکههای مجازی و به صورت زیرزمینی انجام میشود. برای جلوگیری از نوسانات بازار ارز نه تنها باید به صرافان اعتماد کرد بلکه برون سپاری انجام شود تا با افزایش رقابت در بازار قیمت به صورت مناسبی تعیین شود.»
از جمله راهکارهای پیشنهاد شده برای پوشش ریسک نوسانات نرخ ارز به ویژه برای فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران خارجی، راه اندازی بورس ارز است؛ البته معاون ارزی بانک مرکزی در این باره گفت که «بانک مرکزی با راه اندازی بازار محصولات مشتقات ارزی موافقت کرده است نه بورس ارز.» آنچه در حال حاضر در بازار ارز کشور شاهد هستیم، نوعی از نوسان بی قاعده است که بیش از هر زمان دیگری لزوم مدیریت بازار را نمایان میکند. باید دید چه زمانی دست مدیریت بازار، گلوی دلالان بازار را میفشارد؟