صاحب‌خبر - مدتی است بهای جهانی نفت شیب کاهشی شدید را در پیش گرفته است. از 2 سال پیش که قیمت ها بالاتر از یکصد دلار بود این روند نزولی آغاز شد و قیمت ها به کمتر از 40 دلار در هر بشکه رسید. در یک ماه گذشته حتی این روند کاهشی تشدید شد و در حالی که کارشناسان با فرارسیدن فصل زمستان قیمت هایی بین 45 تا 50 دلار را پیش بینی می کردند، جهان شاهد رسیدن بهای هر بشکه نفت به زیر 30 دلار بود.
به گزارش ایرنا گذشته از تحلیل های سیاسی که در زمینه روند کاهشی بهای نفت ارایه شده، دلایل مختلف اقتصادی مربوط به شرایط درونی و بیرونی کشورهای تولید کننده نفت نیز مطرح است. یکی از این دلایل تلاش برخی تولیدکنندگان بزرگ نفت برای از میدان به در کردن انواع غیرمتعارف نفت تولیدی از لایه های رسوبی یا به اصطلاح «نفت شیل» است.
کارشناسان بر این باورند که تولید کننده ای چون عربستان سعودی از این هراس دارد که بازار و جایگاه خود را در اقتصاد انرژی جهان از دست بدهد به همین دلیل تلاش می کند تا با افزایش افسار گسیخته تولید و عرضه نفت، پایه های پژوهش، اکتشاف و تولید نفت نوین شیل را لرزان و تمایل به تولید این نوع نفت را نابود کند. سعودی ها به دنبال این هدفند که تولید نفت شیل بسیار هزینه بر شود. به طور معمول برای تولید هر بشکه از این نوع نفت باید 40 تا 60 دلار (با توجه به محل و میدان نفتی) هزینه کرد. بنابراین اگر قیمت نفت برای مدتی طولانی کمتر از 50 دلار باشد سرمایه گذاران دست از تولید خواهند کشید و در عمل به دنبال تولید نفت شیل نخواهند بود. با وجود این استدلال شاهد هستیم که تاکنون حتی با رسیدن بهای نفت به کمتر از 30 دلار، تولید نفت شیل دارد.

*** نفت شیل از آغاز تا اکنون
شیل(Shale)، از فراوانترین سنگ های رسوبی است که در حوضه های رسوبی سرتاسر جهان وجود دارد. شیل به شکل یک سنگ رسوبی ریزدانه است که از فشردگی ذرات کانیایی به اندازه رس شکل گرفته است. شیل نفتی است که به میزان کافی دارای ارزش سوختی است و می توان آن را طی فرایندهایی برای تولید نفت خام به کار برد.
استخراج نفت از سنگ های رسوبی بسیار پیچیده و گران است. در چند دهه اخیر با توجه به پیشرفت فناوری و حجم سرمایه گذاری هایی که روی استخراج نفت و گاز از این سنگ های رسوبی انجام شد، دسترسی به این منابع غیرمتعارف با ساخت چاه های افقی آسان تر شد. پس از سال 2008 و با افزایش شدید قیمت نفت بر میزان سرمایه گذاری های این حوزه افزوده شد. این روند باعث شد هزینه های استخراج این نوع نفت و گاز که تا پیش از آن در برخی از حوزه ها حتی بیشتر از 120 دلار در هر بشکه تخمین زده می شد به 50 تا 70 دلار برای هر بشکه کاهش یابد.
به باور کارشناسان، کاهش شدید قیمت نفت به همراه برخی تخفیف هایی که کشورهای تولید کننده به ویژه عربستان ارایه می دهند باعث به صرفه نبودن تولید نفت شیل می شود. نشریه «اکونومیست» در همین رابطه چند ماه پیش نوشت: از سال 2014 قیمت نفت خام کاهش داشته و پایه و اساس تحلیل بسیاری از شرکت های نفتی را با تردید روبرو کرده است. در برابر این شوک، مدیران و سرمایه گذاران بزرگ در تعطیلات سال نو 2015 میلادی راهبردهای خود را برای نفت 70 دلاری مورد بررسی و نیز بازبینی قرار دادند. از آن زمان نفس برخی از شرکت ها به شماره افتاده و به رویای زیبای نفت شیل هجومی بی رحمانه صورت گرفته است.
کارشناسان تحلیل های گوناگونی را از آینده بازار نفت شیل ارایه کرده اند. برخی تحلیلگران، نفت شیل یا نفت های رسوبی را همچنان بازیگر تعیین کننده آینده بازار می دانند به صورتی که می تواند به علت وجود منابع عظیم در لایه های رسوبی سواحل و اقیانوس ها، به کابوس پایان استخراج نفت از میدان های نفتی سنتی پایان دهد. از سوی دیگر در دوران کنونی شیل بعنوان رقیب، تولیدکنندگان به ویژه در سازمان اوپک را با چالش های جدی و کاهش بیشتر قیمت ها روبرو کرده و می کند. برخی از تحلیلگران نیز منابع نوین نفت را رو به نابودی و در پایان راه تصور می کنند.

***تحلیل رسانه ها از روند تحولات بازار نفت
از دید برخی تحلیلگران روند کنونی کاهش تولید نفت از چاه های غیرمتعارف آمریکا به عنوان بزرگترین تولید کننده نفت شیل نشان می دهد عرضه این نفت در آینده کاهش خواهد یافت.
چندی پیش روزنامه انگلیسی «گاردین» پس از اجلاس یکصد و شصت و هشتم اوپک، در تحلیلی نوشت کاهش قیمت نفت و راضی نشدن تولیدکنندگان به کاهش تولید باعث شده که مصرف کنندگان و مشتریان بازار انرژی با ارزان ترین نفت روبرو شوند. عربستان سعودی با فروش و دادن تخفیف می خواهد در ازای نفت ارزان قیمت، صنعت نفت شیل آمریکا را نابود کند. به همین دلیل نفت به پایین ترین قیمت خود در هفت سال اخیر رسیده است.
به نوشته گاردین، نتیجه اجلاس اوپک که باعث ادامه تولید نفت ارزان شد بسیاری از جمله بازرگانان بین المللی را ناامید کرده است و بسیاری از شرکت های نفتی به ویژه در اروپا زیر تاثیر این روند قرار گرفتند. افزون بر این، کاهش قیمت نفت موجب تضعیف قیمت دیگر کالاها و صنایع شده است.
چند روز پیش تارنمای شبکه «سی.ان.بی.سی» آمریکا در گزارشی آورد: به علت شرایط موجود در بازار نفت و کاهش قیمت ها، صنعت نفت شیل در آمریکا با تعطیلی برخی از پروژه ها همراه بود و تعدادی از چاه های استخراج نفت شیل بسته شد. با این حال وزارت انرژی ایالات متحده نسبت به بهبود شرایط در آینده ابراز امیدواری کرده است. در شرایط کنونی از حدود 10 میلیون بشکه تولید روزانه نفت در آمریکا، بیش از چهار میلیون بشکه آن به نفت شیل مربوط است. این درحالی است که اکنون تولید نفت از منابع نامتعارف نسبت به دوره اوج آن، بیشتر از 500 هزار بشکه کاهش داشته است.
به نوشته این شبکه آمریکایی در ژوئن سال 2014 هر بشکه نفت برنت 114 دلار ارزش داشت اما اکنون قیمت آن زیر 40 دلار است. از این رو صنعت نفت آمریکا، دوره تیره ای را سپری می کند و تولیدکنندگان نفت شیل با توجه به کاهش شدید قیمت ها در 18 ماه گذشته، در حال عقب نشینی و دست کشیدن از کار هستند.
این گزارش تصمیم اخیر تولیدکنندگان بزرگ اوپک را عامل ایجاد چنین پدیده ای می داند که به این صنعت آسیب زیادی زد. در این شرایط حتی قیمت 50 تا 60 دلاری برای هر بشکه نفت نیز نمی تواند برای سرمایه گذاری بیشتر در این حوزه اشتیاق آفرین باشد.
روزنامه گاردین روز یکشنبه گذشته نیز در مطلبی نوشت ممکن است قیمت هر بشکه نفت به زودی به پایین تر از آن میزانی برسد که برخی تولیدکنندگان بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. با توجه به این وضعیت و به علت بسته شدن برخی چاه ها، نزدیک به 10 هزار نفر در یک سال اخیر بیکار شدند. ادامه وضع موجود و باقی ماندن قیمت نفت در حدود 35 دلار باعث می شود در سال 2016 دردسرهای زیادی ایجاد شود زیرا بر اساس ارزیابی ها قیمت پایین نفت این صنعت را برای چند سال بعد هم دچار مشکل می کند.
به نوشته گاردین قیمت های نزدیک به 50 دلاری تاحدودی مناسب بود اما سطح 40 دلاری قیمت ها شرایط را سخت می کند. با این حال ایالات متحده به انرژی نیاز دارد و به شدت روی استخراج نفت شیل برای کسب خودکفایی از واردات حساب کرده است.
تارنمای «فایننشال تایمز» نیز چندی پیش در تحلیل شرایط بازار انرژی نوشت: جهان با نفت به حرکت خود ادامه می دهد. نفت هم با سرمایه گذاری به حیات خود ادامه می دهد اما سرمایه های نفت شیل در حال خشکیدن است. اگر چه شرکت های زیادی هستند که دارای توان سرمایه گذاری در این صنعت هستند اما در زمینه شیل این استقبال زیاد نیست. بسیاری از پروژه ها متوقف شده و سرمایه گذاری های جدید مورد استقبال قرار نمی گیرند.
بر اساس ارزیابی فایننشال تایمز هزینه اکتشاف در میدان های نفتی شیل در آمریکا بین 51 تا 70 دلار برآورد شده و سطح کنونی قیمت ها به معنای ضرر شرکت های نفتی است.
تحلیل تارنمای «اسمارتر آنالیست» حکایت از آن دارد که تولید نفت شیل در آمریکا از زمان اوج تولید در مارس 2015 تاکنون افتی 630 هزار بشکه ای یعنی کاهشی 12 درصدی داشته است و اگر شرایط به همین صورت ادامه یابد تا سال 2025 نفت شیل ایالات متحده بیشتر از 80 درصد کاهش می یابد.
در فرجام سخن باید گفت که دگرگونی ها در بازار نفت بسیار پیچیده و به طور عمده به ضرر کشورهای تولیدکننده و به نفع مصرف کنندگان است. برخی کشورهای به ویژه عربستان سعودی برای از دست ندادن بازار و زمین زدن پروژه های تولید نفت شیل تلاش می کنند تا ادامه حیات تولید نفت نامتعارف را هزینه بر و غیرمنطقی کنند. از سوی دیگر کاهش شدید قیمت نفت به نوعی بحران درآمدی برای صادرکنندگان نفت انجامیده و حتی فعالیت های اقتصادی و صنعتی مصرف کنندگان را نیز از پیامدهای نامطلوب و زیانبار خود متاثر ساخته است. ∎​