روز عرفه چه روزیست؟
روز نهم ذیحجه روز عرفه است. روزی که زائران سپیده دم صبح راهی عرفات میشوند تا در جوی مملو از ایمان، خشوع و خضوع استغفار کرده و ارکان اصلی حج را به جا آورند. عرفات جمع عرفه به معنای شناخت است و از آنجا که آنجا وادی شناخت و معرفت خدا و نفس و خود است، عرفات نام گرفته.
زائران در روز نهم ذیحجه، روز عرفه، آداب و رسوم و مناسک حج را به جا میآورند و خود را برای دیگر اعمال این ایام آماده میکنند.
روزی که صدها هزار زائر خانه خدا به عرفات رفتهاند و در این روز بزرگ به درگاه خداوند متعال تضرع میکنند، روزی که آنها خواستار تقرب به درگاه احدیت هستند. روزی که خواهان بخشش گناهان و تولدی دوبارهاند. در این روز خدا دینش را کامل کرده و نعمتش را تمام.
صحرای عرفات در ۲۱ کیلومتری شمال مکه واقع شده و تپه کوچکی است که حدود ۲۵۰ متر از سطح دریا بالاتر و کوهها آن را احاطه کردهاند.
در این روز حجاج بیت الله الحرام استغفار میکنند و پاک و عاری از هر گناه میشوند، همچون کودکی که تازه زاده شده است. در این روز صدای دعا و انابه بنده به درگاه احدیت قطع نمیشود و استغاثه بنده از پروردگارش تا عرش میرود.
زائران پس از ادای نماز ظهر و عصر در عرفات مانند سنت پیامبر اکرم (ص) رو به قبله ایستاده، تا زمان غروب خورشید این حالت را حفظ، به دعا خوانی خود ادامه میدهند و به تفکر و تأمل در اعمال خود پرداخته و توبه و انابه سر میدهند.
آنها پس از وقوف در عرفات از طلوع خورشید تا غروب، به سوی مزدلفه برای شب زنده داری رفته و در آنجا بیتوته میکنند و به عبادت و راز و نیاز میپردازند. آنها نماز مغرب و عشا را در مزدلفه به جا میآورند و تا صبح فردا (عید قربان) شب زندهداری کرده و به دعا و مناجات میپردازند.
تاریخچه عرفات
عرفات مکانی است که حضرت آدم علیهالسلام اعتراف به گناه و تقصیر خود کرد و مورد مغفرت خداوند قرار گرفت. به همین جهت عرفات نامیده شد. تمام انبیا و پیامبران در این مکان مشمول عنایت حق تعالی شده و اظهار بندگی نمودهاند و همچنین امام حسین (ع) در حالیکه با جمعی از بستگان و یارانش به این مکان رسیدند، به درگاه خداوند تضرع و زاری نمودند.
از جمله دعاهای مشهور این روز دعای حضرت سید الشهداء (ع)، امام حسین (ع) است. بشر و بشیر پسران غالب اسدی روایت کردهاند که روز عرفه در عرفات در خدمت آن حضرت بودیم، پس از خیمه بیرون آمدند با گروهی از اهل بیت و فرزندان و شیعیان با نهایت تذلل و خشوع رو به سوی کعبه دعای عرفه را زمزمه فرمودند.
آداب روز عرفه
اگر حاجی در ساعاتی از روز نهم ذیحجه که «الحج عرفه» است در آن ساعات، آن مکان را درک نکند، حج او تمام نیست و باید سال دیگر قضای آن را به جا آورد.
کاروان عظیم حج بعد از ظهر از مکه مکرمه حرکت کرده در حالیکه سرها برهنه و تنها از لباسهایی معمولی و همیشگی عاری گشته است و هر یک دو قطعه پارچه سفید پوشیده با نظمی متین و برنامهای الهام بخش و آهنگی شورانگیز از نغمه آسمانی«لبّیک اللهم لبّیک لبّیک لا شریک لک لبّیک انّ الحمد و النّعمه لک والملک لا شریک لک لبّیک» که این ذکر آسمانی، تمام شهر مکه را فرا گرفته و حرکت میکنند و مقارن زوال ظهر روز نهم همه در صحرای عرفات جمع میشوند.
فضیلت روز عرفه
روایت است که امام سجاد (ع) در روز عرفه صدای سائلی را شنید که از مردم سئوال میکرد، حضرت به او فرمود:« وای بر تو! آیا در مثل چنین روزی از غیر خدا سئوال میکنی و حال آنکه در این روز برای بچههایی که در شکم مادرانند، امید سعادت و خوشبختی میرود.»
فضیلت شب عرفه
درباره شب عرفه روایت شده است که دعای خیر در آن مستجاب و کسی که در آن به فرمانبرداری خداوند مشغول باشد، پاداش صد و هفتاد سال عبادت را خدای متعال به او عطا فرماید. زیارت امام حسین (ع) در این شب مستحب است.
رفتن به عرفات و یا کربلا، بهترین مکانها برای استجابت دعا در روز عرفه است. اهمیت دعا در این روز به اندازهای است که روزه این روز را برای کسی که روزه باعث ضعف او هنگام دعا شود، ممنوع کردهاند.
پاداش زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه به اندازهای است که از امام صادق (ع) روایت شده:«خداوند متعال برای زائرین قبر حسینی قبل از اهل عرفات (حجاج) جلوه کرده، حوائج های آنان را برآورده، گناهانشان را بخشیده و آنان را به خواستههایشان میرساند و آنگاه نزد اهل عرفات آمده و با آنان نیز اینگونه رفتار میکند.»
حجاج شامگاه روز عرفه و شب دهم ذی الحجه، پس از ادای فریضه مغرب کوچ میکنند. «فاذا افضتم مِن عرفاتٍ فاذکروا الله عند المشعرِالحرامِ؛ «پس هنگامی که از عرفات بازگشتید، در مشعرالحرام به ذکر خدا بپردازید.»
برخی از اعمال شب و روز عرفه
۱. احیا و نماز و عبادت در شب عرفه
۲. دعا در شب عرفه (که گفته شده است مستجاب میگردد)
۳. زیارت امام حسین (ع) در شب عرفه
۴. غسل
۵. روزه روز عرفه (اگر سبب ضعف و مانع از دعا و مناجات نشود)
۶. قرائت دعای عرفه امام حسین (ع) (که بهتر است بعد از نماز عصر باشد)
۷. قرائت دعای عرفه امام سجاد (ع) (که در صحیفه سجادیه موجود است)
۸. زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه
۹. زیارت حضرت اباالفضل العباس (س) در روز عرفه
۱۰. اعتراف و اقرار به گناهان
۱۱. دو رکعت نماز که در رکعت اوّل بعد از حمد، سوره توحید و در رکعت دوم بعد از حمد، سوره کافرون خوانده میشود. سپس چهار رکعت نماز که در هر رکعت بعد از حمد، پنجاه مرتبه سوره توحید (این نماز در واقع همان نماز حضرت امیرالمؤمنین (ع) است).
از جمله دعاهای مشهور این روز «دعای حضرت سید الشّهدا [در روز عرفه]» است.
به هر صورت هرکه توفیق یابد و روز عرفه را در عرفات باشد، دعاها و اعمال بسیار دارد و بهترین اعمال در این روز دعاست و این روز برجسته و عالیرتبه، در همۀ روزهای سال به خاطر دعا امتیاز دارد و برای برادران مؤمن از آنانکه زندهاند یا دار فانی را وداع گفتهاند دعای بسیار باید کرد و روایت وارد در حال عبدالله بن جُندَب، در موقف عرفات و دعای او برای برادران خود مشهور است؛ و همچنین روایت زید نِرسی، دربارۀ حال ثقه جلیلالقدر، معاویة بن وهب در صحرای عرفات و دعای او درباره فرد فرد از اشخاصی که در آفاق بودند و روایت او از امام صادق (علیهالسلام) در برتری و مزیت این عمل، شایسته ملاحظه و توّجه است و امید واثق از برادران دینی، آنکه به این بزرگواران اقتدا نموده و اهل ایمان را در دعا بر خود مقدّم دارند و این گنهکار روسیاه را یکی از آن اشخاص به حساب آرند و در حال حیات و مرگ از دعای خیر فراموشم نفرمایند؛ و نیز در این روز «زیارت جامعه سوم» را قرائت کن؛ و در پایان روز عرفه چنین بخوان: یَا رَبِّ إِنَّ ذُنُوبِی لَاتَضُرُّکَ، وَ إِنَّ مَغْفِرَتَکَ لِی لَاتَنْقُصُکَ، فَأَعْطِنِی مَا لَا یَنْقُصُکَ، وَاغْفِرْ لِی مَا لَایَضُرُّکَ.
پروردگارا، همانا گناهان من به تو زیانی نمیرساند و آمرزشت بر من از تو نمیکاهد، پس ببخش به من آنچه نمیکاهدت و بیامرز برایم آنچه زیانت نرساند.و نیز بخوان: اللّٰهُمَّ لَاتَحْرِمْنِی خَیْرَ مَا عِنْدَکَ لِشَرِّ مَا عِنْدِی، فَإِنْ أَنْتَ لَمْ تَرْحَمْنِی بِتَعَبِی وَنَصَبِی فَلا تَحْرِمْنِی أَجْرَ الْمُصابِ عَلَیٰ مُصِیبَتِهِ.
خدایا از خیر آنچه نزد توست محرومم نکن به خاطر شرّ آنچه پیش من است، پس اگر با خستگی و واماندگیام به من رحم نمیکنی، از پاداش مصیبتدیده بر مصیبتش محرومم مکن.
نویسنده گوید: سید ابن طاووس، در ضمن دعاهای روز عرفه فرموده: چون غروب آفتاب نزدیک شود بگو: «بِسْمِ اللّٰهِ وَ بِاللّٰهِ وَ سُبْحانَ اللّٰهِ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ …» تا پایان و این همان «دعای عشرات» است که پیش از این گذشت. پس سزاوار است خواندن دعای عشرات که خواندن آن در هر صبح و شام مستحب است، در پایان روز عرفه ترک نشود و این اذکار عشراتی را که کفعمی نقل کرده، همان اذکار آخر دعای عشرات است که سید ابن طاووس روایت کرده است.
در منی یا به حرم یا عرفات یا مشعر
لحظهای یاد کنی از من شیدا کافیست
گر تو راضی شوی از من، همه روزم عرفه است
نامهای گر شود از سوی تو امضا کافیست
گرافیست: ریحانه خانه زرین