جی پلاس؛ دنیای اقتصاد نوشت: اختلالات و قطعیهای اینترنت توسط دولتها، سالانه میلیاردها دلار به اقتصاد جهان ضرر میزند. اینترنت ایران هم سالهاست که با فیلترینگ و قطعیهای عمدی درگیر است. حالا جدیدترین بررسیها نشان میدهد که تا نیمه سال جاری میلادی، ایران با ۳٠۹ساعت قطعی اینترنت که بیش از ۳۴میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده است، جایگاه دهمین کشور متضرر جهان از قطعیهای عمدی اینترنت را در اختیار دارد.
اختلالات و قطعیهای عمدی اینترنت توسط دولتها، سالانه میلیاردها دلار به اقتصاد جهان ضرر میزنند. در حقیقت این محدودیتهای اینترنتی اعمال شده، زخمی هستند که توسط خود دولتها بر پیکر اقتصاد کشورهایشان زده میشوند. اینترنت ایران هم سالهاست که با فیلترینگ و قطعیهای عمدی درگیر است و این اختلالات، ضررهای هنگفتی را به کاربران و کسبوکارها وارد کردهاند. بررسیها و تحقیقات مختلف در این زمینه نشان میدهند که اعمال قطعیها و محدودیتهای اینترنتی با رشد تقاضا برای خرید انواع ابزارهای فیلترشکن، ارتباطی مستقیم دارند.
با این اوصاف است که جدیدترین آمارها از هزینه جهانی قطع عمدی اینترنت به دست دولتها، اطلاعات جالب و البته عجیبی را به دست میدهند. بررسیهای اخیر وبسایت ردیاب قطعیهای اینترنت top۱۰vpn که ابزاری زیرمجموعه نهاد غیرانتفاعی نتبلاکس است، نشان میدهند که از سال ۲۰۱۹ تا کنون هزینه جهانی قطع عمدی اینترنت توسط دولتها بیش از ۴۴میلیارد دلار بوده است. در رتبهبندی جدیدی که این وبسایت از هزینه محدودیتها و قطعیهای اینترنت در کشورهای مختلف تا نیمه ماه ژوئن سال جاری میلادی منتشر کرده، ایران جایگاه دهمین کشور را به خود اختصاص داده است.
شدیدترین شکل سانسور اینترنت
آخرین بررسیهای انجام شده درباره تاثیر قطعیهای عمدی اینترنت بر اقتصاد جهانی نشان میدهد که از سال 2019 تا کنون 461قطعی عمده اینترنت در 54 کشور جهان اتفاق افتاده است که مجموع هزینه آنها به 08/ 44میلیارد دلار میرسد. این بررسیها که توسط وبسایت top10vpn انجام شدهاند، تاکید میکنند که از ابتدای سال 2023 تا حالا 81 قطعی اینترنت در 14 کشور جهان اتفاق افتاده که هزینه این قطعیها 72/ 1میلیارد دلار است. به این ترتیب از ابتدای سال جاری میلادی تا حالا 17 هزار و 901 ساعت قطعی عمدی اینترنت در سراسر جهان اعمال شده است. بر اساس این آمارها، در سال 2023 اتیوپی با 526 میلیون دلار، بیشترین ضرر ناشی از قطعیهای اینترنت را در میان کشورهای جهان داشته است و بعد از آن میانمار و هند در رتبههای بعدی قرار دارند.
در سال 2022 اما 114 قطعی اینترنت در 23کشور جهان اتفاق افتاد که مجموع هزینه آنها به 67/ 24 میلیارد دلار رسید. مجموع زمان قطع اینترنت در سال گذشته میلادی در سراسر جهان 50 هزار و 65 ساعت بود که نسبت به سال 2021 رشد 45 درصدی داشت. در سال 2022 روسیه با 59/ 21 میلیارد دلار، بیشترین ضرر ناشی از قطع عمدی اینترنت را متحمل شد و بعد از آن کشورهای میانمار و قزاقستان در رتبههای بعدی قرار داشتند.
شاخص هزینه جهانی قطع اینترنت تاثیر هر قطع عمدی اینترنت و شبکههای اجتماعی در سراسر جهان را ردیابی میکند. این نوع اختلال، در واقع شدیدترین شکل از سانسور اینترنت به حساب میآید که نه تنها حقوق دیجیتال شهروندان را نقض میکند، بلکه ضررهای اقتصادی هنگفتی را هم به دنبال دارد. این شاخص با ردگیری هر قطعی اینترنت و شبکههای اجتماعی در کشورها و مناطق مختلف دنیا که توسط دولتها و به صورت عامدانه انجام میشود و بر اساس محاسبات مربوط به شاخصهایی از بانک جهانی، اتحادیه جهانی مخابرات، اداره آمار اتحادیه اروپا و اداره سرشماری ایالاتمتحده آمریکا، به دست میآید. به عقیده کارشناسان اقتصادی و جامعهشناسان، قطع عمدی اینترنت به عنوان شدیدترین شکل از سانسور اینترنت، نوعی از کنترل و نظارت اجتماعی بر مردم هر کشور است که دسترسی آزاد آنها به اینترنت را مختل میکند. هدف از ردگیری شاخص هزینه جهانی قطع اینترنت، جلبتوجه عموم مردم به آسیبهای اجتماعی و اقتصادی است که چنین اقداماتی میتوانند به دنبال داشته باشند. در همین راستا، وبسایت top10vpn به تازگی جدیدترین آمارهای مربوط به بررسی کشورهای جهان از نظر شاخص هزینه جهانی قطع اینترنت را از ابتدای سال 2023 تا حالا منتشر کرده است.
رشد 3هزار درصدی تقاضا برای ویپیان
بر اساس این بررسیها، شدیدترین قطعی اینترنت از ابتدای سال 2023 تا حالا در اتیوپی اتفاق افتاده است. مقامات این کشور به دنبال تنشهای مذهبی در اوایل ماه فوریه، دسترسی به فیسبوک و یوتیوب را مسدود کردهاند. با وجود حل مشکلات مربوط به اختلاف و دودستگی در کلیسای ارتودکس، اما محدودیت دسترسی به شبکههای اجتماعی همچنان ادامه دارد. به این ترتیب است که تقاضا برای خدمات ویپیان در اتیوپی بهشدت افزایش پیدا کرده. از طرفی با وجود تلاشهای اخیر گروههای مقاومت محلی، همچنان دسترسی به اینترنت در بخشهای زیادی از شمالغرب میانمار کاملا مختل مانده است. بسیاری از این اختلالات از سال 2021 اتفاق افتاده و هنوز هم ادامه دارند.
مقامات هندوستان هم به خاطر تعقیب رهبر جداییطلبان پنجابی از ماه مارس امسال شدیدترین قطعی اینترنت را اعمال کردهاند که تمام ارتباطات مربوط به اینترنت موبایل و حتی پیامکها را تحت تاثیر قرار داده است. در پاکستان و به دنبال تظاهرات مردمی ناشی از دستگیری عمرانخان، نخستوزیر سابق این کشور در ماه مه، مقامات دولت به مدت چهار روز دسترسی به اینترنت موبایل را در سراسر این کشور قطع کرده و همچنین شبکههای اجتماعی مانند فیسبوک، توییتر و یوتیوب را فیلتر کردند. تاثیر اقتصادی این اقدامات بسیار شدید بوده و بر اساس این گزارش، به 2/ 50میلیون دلار در هر روز رسیده است.
در عراق اما برگزاری آزمون سراسری در ماه فوریه باعث فیلتر گسترده شبکههای اجتماعی شد که این اختلالات در مجموع 64 ساعت به طول انجامیدند. در ترکیه اما وقوع زلزله شدید در ماه فوریه گذشته به فیلتر شبکه اجتماعی توییتر منجر شد. این محدودیتها به دنبال انتقادات گسترده نسبت به واکنش دولت ترکیه به این بحران، اعمال شدند و پس از آن بازار خرید و فروش خدمات فیلترشکن و ویپیان در این کشور داغ شد.
در ایران اما وقوع ناآرامیها از شهریور ماه گذشته باعث تشدید محدودیتها و قطعیهای اینترنت شد. در حالی که تا پیش از شهریور ماه سال گذشته، کاربران برای ورود به فیسبوک، توییتر، یوتیوب، تلگرام و کلابهاوس به سراغ ویپیانها میرفتند، اما از آن زمان با اضافه شدن اینستاگرام، واتساپ، گوگلپلی و بسیاری از دیگر سرویسهای گوگل به این فهرست، عملا کاربران برای دسترسی به اغلب شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای پرکاربر ناچار هستند که دست به دامن ابزارهای فیلترشکن شوند. با این اوصاف است که ویپیان به پرتکرارترین کلیدواژه کاربران ایرانی در جستوجوهای اینترنتی تبدیل شده و حتی آنها حاضرند هزینههای گزافی برای خرید این ابزارها بپردازند تا بتوانند به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشند. بررسیهای وبسایت top10vpn نشان میدهد که در طول مدت بیستودوم سپتامبر تا سیویکم اکتبر سال گذشته میلادی، تقاضا برای دسترسی به خدمات ویپیان در اوج خود بوده است. این تقاضا که در ابتدای اعتراضات نسبت به زمان مشابه در سال گذشته افزایش 2164درصدی داشته، در طول یک ماه پس از آن رشد سالانه 3082 درصدی را تجربه کرده است. این آمارها نشان میدهند که از آن زمان تا حالا، متوسط تقاضای روزانه برای استفاده از خدمات ویپیان در ایران بالا مانده و رشد حداکثری 951 درصدی را نسبت به زمان مشابه سال قبل به ثبت رسانده است.