انتخابات پارلمانی ارمنستان بار دیگر جایگاه این کشور را در رقابت ژئوپلیتیکی میان روسیه و غرب در کانون توجه قرار داده است. در چنین شرایطی، آینده روابط ایروان با مسکو و کشورهای غربی، همچنین سرنوشت روند صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان و چشمانداز ثبات در قفقاز جنوبی، به یکی از مهمترین پرسشهای منطقه تبدیل شده است. در همین ارتباط، ایرنا با آرمن پتروسیان، پژوهشگر مرکز اوربلی (اندیشکده وابسته به دفتر نخستوزیری ارمنستان)، استاد دانشگاه و نویسنده، درباره پیامدهای نتایج انتخابات و تأثیر آن بر سیاست خارجی ارمنستان و تحولات منطقه گفتوگو کرده است.
ارمنستان ۷ ژوئن ۲۰۲۶ ( ۱۷ خرداد) شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی زودهنگام بود؛ انتخاباتی که از سوی بسیاری از ناظران بهعنوان آزمونی برای سیاستهای دولت نیکول پاشینیان در قبال روابط با روسیه، غرب و روند صلح با جمهوری آذربایجان ارزیابی شد. بر اساس نتایج نهایی اعلامشده از سوی کمیسیون مرکزی انتخابات، حزب حاکم «پیمان مدنی» به رهبری پاشینیان با کسب حدود ۴۹.۸ درصد آرا بار دیگر اکثریت پارلمان را به دست آورد و امکان تشکیل دولت را حفظ کرد. ائتلاف «ارمنستان قدرتمند» با ۲۳.۳ درصد و ائتلاف «ارمنستان» با ۹.۹ درصد آرا در رتبههای بعدی قرار گرفتند. این انتخابات در شرایطی برگزار شد که آینده روابط ایروان با مسکو، گسترش همکاری با غرب، روند عادیسازی روابط با جمهوری آذربایجان و جایگاه ارمنستان در معادلات ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی به موضوعی محوری در فضای سیاسی و منطقهای تبدیل شده است
آرمن پتروسیان، پژوهشگر ارشد مرکز اوربلی و استاد دانشگاه در ارمنستان، دارای دکترای تاریخ معاصر جهان عرب از دانشگاه دولتی ایروان است. وی پیشتر در مراکز اطلاعرسانی و روابط عمومی دفتر رئیسجمهوری و دفتر نخستوزیر ارمنستان فعالیت کرده و بیش از ۲۰ مقاله علمی و ۱۰۰ مقاله تحلیلی درباره مسائل خاورمیانه، قفقاز جنوبی، سیاست منطقهای ارمنستان و روابط بینالملل منتشر کرده است.
ایرنا: بسیاری از ناظران این انتخابات را رقابتی میان دو رویکرد «ادامه نزدیکی به غرب» و «حفظ یا احیای روابط راهبردی با روسیه» توصیف میکنند. از نگاه شما نتایج انتخابات چه پیامی درباره جهتگیری آینده سیاست خارجی ارمنستان دارد؟
پتروسیان: بیتردید، همانند بسیاری از موارد دیگر در سالهای اخیر، مؤلفه ژئوپلیتیکی نیز در فرایند انتخاباتی ارمنستان سهم نسبتاً قابل توجهی داشت. با این حال، از دیدگاه من، این موضوع بهطور مصنوعی و تا حد زیادی بزرگنمایی شده است. انتخابات بر سر جهتگیری سیاست خارجی نبود. طی چند سال گذشته، سیاست خارجی ارمنستان بر مبنای تنوعبخشی به شرکای خارجی استوار بوده که به معنای گسترش و متنوعسازی روابط خارجی پیشین، از جمله در مسیر همکاری با غرب، است. این رویکرد به هیچوجه به معنای تعمیق همکاری با یک مرکز ژئوپلیتیکی به بهای تضعیف روابط با مرکز دیگر نیست؛ بلکه بر ایده سیاستی «متعادل و توازنبخش» استوار است.
تحولات اخیر ژئوپلیتیکی و منطقهای نشان دادهاند که تحریمهای غرب علیه روسیه نیز میزان مشارکت این کشور در پروژههای اقتصادی و لجستیکی منطقهای را محدود کرده است؛ در نتیجه، در چنین شرایطی نیاز عینی به ایجاد مشارکتهای جدید برای کشورهای منطقه پدید میآید. با این حال، این وضعیت نباید بهعنوان تغییر جهتگیری ژئوپلیتیکی تعبیر شود، بلکه باید آن را واقعیت عینی تنوعبخشی به روابط مشارکتی دانست؛ پدیدهای که از ویژگیهای جهان معاصر به شمار میرود. در عین حال، روسیه همچنان یک شریک اقتصادی و سیاسی مهم و تأثیرگذار و نیز بازیگری مهم در سطح منطقه باقی میماند. افزون بر این، میان دو کشور پیوندهای تاریخی، فرهنگی و انسانی مهمی وجود دارد که همچنان اهمیت خود را حفظ کرده و ظرفیت توسعه بیشتری نیز دارند.
ایرنا: با توجه به رقابت کریدورهای ترانزیتی در منطقه، دولت آینده ارمنستان چه رویکردی در قبال پروژههای اتصال منطقهای و همکاریهای حملونقلی خواهد داشت؟
پتروسیان:
برای دولت آینده ارمنستان، پروژه «چهارراههای صلح» که خود طراح آن بوده است، همچنان جایگاهی محوری خواهد داشت. اطمینان دارم که ایروان از هیچ تلاشی برای تضمین مشارکت حداکثری ارمنستان در پروژههای زیرساختی «شمال ـ جنوب» و «شرق ـ غرب» دریغ نخواهد کرد.
این رویکرد نهتنها از منظر اقتصادی و با توجه به ویژگیهای جهان امروز برای ارمنستان اهمیت دارد، بلکه دارای یک مؤلفه مهم امنیتی نیز هست؛ زیرا به تقویت ثبات منطقهای کمک میکند. تردیدی نیست که همگرایی هرچه بیشتر منافع و گسترش همکاریها در منطقه ما، جذابیت اقتصادی آن را افزایش خواهد داد و در نتیجه به ارتقای امنیت و ثبات منطقه نیز خواهد انجامید.
ایرنا: از نگاه ارمنستان، روابط با ایران چه جایگاهی در سیاست خارجی این کشور دارد و آیا نتایج انتخابات میتواند بر همکاریهای دو کشور در حوزههای سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی تأثیر بگذارد؟
پتروسیان:
روابط میان ارمنستان و ایران ماهیتی راهبردی دارد و بر پایههای بسیار مهم تاریخی، جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی استوار است. اهمیت این روابط را نمیتوان کاهش داد، زیرا ارزش و جایگاه آن بهصورت عینی و متقابل در هر دو پایتخت ارزیابی و درک میشود.
همانند سالهای گذشته، روابط دوجانبه بدون تردید در آینده نیز به توسعه خود ادامه خواهد داد و ابعاد کیفی جدیدی به دست خواهد آورد. چشمانداز حلوفصل فضای تنشآلود پیرامون ایران، پیشرفت فعال پروژه حملونقل «شمال ـ جنوب» در ارمنستان، ایده ایجاد اتصال مستقیم ریلی میان ارمنستان و ایران در چارچوب فرایند رفع انسداد ارتباطات منطقهای در قفقاز جنوبی، و همچنین فرصتهای گسترده برای بهرهگیری از ظرفیت عظیم موجود در حوزههای انرژی، اقتصاد، ترانزیت و همکاریهای انسانی، این امید را ایجاد میکند که در سالهای آینده شاهد بالاترین سطح پویایی و توسعه در روابط دو کشور باشیم؛ چراکه رویکردهای مثبت دولتهای هر دو کشور بهروشنی قابل مشاهده است.