به گزارش خبرنگار ایرنا، همزمان با آغاز هفته محیطزیست که با شعار هوشمندانه «حفظ محیطزیست؛ حفظ امنیت ملی» همراه شده فرصتی فراهم آمد تا مروری بر کارنامه عملکردی و برنامههای پیشِ روی حفاظت از میراث طبیعی استان همدان داشته باشیم.
از مدیریتِ هوشمند منابع آبی و نبرد با کانونهای گرد و غبار گرفته تا نهضتِ کاهش پسماند و نظارت بر واحدهای صنعتی، همگی قطعاتِ پازلی هستند که سلامت و امنیت نسلهای آینده را تضمین میکنند. در ادامه، شرحِ این اقدامات و اولویتهای زیستمحیطی همدان را از زبان شهرام احمدی مدیرکل حفاظت محیط زیست همدان میخوانید.
ایرنا: با توجه به شعار هفته محیطزیست امسال، نظرتان درباره پیوند میان «حفظ محیطزیست» و «امنیت ملی» چیست؟
احمدی: امسال با وجود تلاش همه دشمنان برای آسیب زدن به ایران اسلامی اما همه مردم برای حفظ امنیت ملی بسیج شدند از این رو دشمن راه به جای نبرد بنابراین برای حفظ محیط زیست هم باید تک تک مردم همکاری لازم را داشته باشند.
درباره ارتباط شعار حفظ محیط زیست با امنیت ملی، می توان گفت که محیط زیست بستر سلامت، تنوع زیستی، استقلال و امنیت ملی است یعنی در صورت حفظ محیط زیست، سلامت مردم تضمین می شود همچنین در صورت سالم بودن محیط زیست، مردم به عنوان نیروی انسانی و یکی از ارکان اصلی جامعه و توسعه، سالم می مانند و انسان سالم در محیط زیست سالم رشد پیدا می کند.
برای نمونه تنوع زیستی موجود در محیط زیست، زیر ساخت کشاورزی، استقلال و حیات یک کشور محسوب می شود و اینها امنیت ملی کشور را رقم می زنند با این اوصاف در صورت حفظ تنوع زیستی کشور، امنیت ملی شکل می گیرد.
از نظر روحی و روانی نیز یک جامعه سالم نیاز به محیط زیست مفرح، فضای سبز، تنوع زیستی سالم، هوا، آب و خاک سالم دارد و وقتی اینها باشد جامعه و آن محیط سالم است.
زیر ساخت توسعه پایدار یک کشور نیز محیط زیست است، ما وقتی می توانیم تولید و اقتصاد خوب داشته باشیم که آب، خاک و هوای سالم در کشور باشد. بنابراین انتخاب این شعار بسیار هوشمندانه و دقیق بوده و با شرایط فعلی بسیار برای مردم قابل لمس است و در نهایت می توان گفت یکی از پیش شرط های حفظ امنیت ملی، حفظ محیط زیست است.
ایرنا: سه اولویت اصلی محیطزیستی همدان چیست؟
احمدی: رفع تهدیدهای پیش روی منابع آبی، حفظ خاک و داشتن هوای سالم سه اولویت اصلی محیط زیست همدان است چرا که این سه مولفه مستقیم با آرامش و سلامت عمومی مردم در ارتباط است.
ایرنا: تهدیدهای پیش روی منابع آب استان را بیان کنید؟
احمدی: یکی از تهدیدهای زیست محیطی وضعیت کمی و کیفی منابع آبی همدان است. تهدید کمی زمانی اتفاق می افتاد که بهره برداران خارج از توان اکوسیستم برداشت آب داشته باشند یعنی اگر در مصارف کشاورزی، صنعتی و شرب خارج از توان اکولوژیک برداشت داشته باشیم با تهدید کمی مواجه شده که این روند بر کیفیت آب هم آسیب وارد می کند.
از نظر کیفی هم آلوده ساختن منابع آب تهدید به شمار می رود برای نمونه ورود فاضلاب، ورود پساب های آلاینده به محیط زیست تهدید کیفی شوری منابع آبی است.
ایرنا: چه راهکارهایی برای جلوگیری از تهدید منابع آب وجود دارد و چه کارهایی در همدان در حال انجام است؟
احمدی: محیط زیست نظارت عالیه بر منابع آبی دارد تا آلاینده وارد محیط زیست نشود و در این راستا واحدهای صنعتی، تولیدی و خدماتی به صورت مستمر نظارت و پایش آنلاین می شود در عین حال آزمایشگاه های معتمد که مکلف به بستن قرار داد با واحدها برای پایش آنلاین هستند و در بازدیدهای کارشناسی از سوی محیط زیست نمونه برداری از منابع آبی انجام می شود تا پساب واحدها وارد این منابع حیاتی نشود.
در زمینه حفاظت کیفی از منابع آبی هم باید بهره وری را بالا برد که در این راستا به منشور مصرف بهینه باید در گام نخست دانش تولید کننده ها و تک تک مردم بالا برود.
با وجود تغییرات اقلیم و کاهش بارش ها و کمبود آب اما مصارف روز به روز به خصوص در حوزه کشاورزی رو به افزایش است که برای بهینه سازی مصرف آب در حوزه کشاورزی باید استفاده از روش های نوین آبیاری در دستور کار قرار گیرد.
همچنین در مباحث کشاورزی، تغییر الگوی کشت مدنظر باید قرار گیرد با این توضیح که هر محصولی را نمی توان در هر اکوسیستمی کاشت بلکه باید در استان گونه های کشت شود که متناسب با اقلیم است و با توجه به شرایط آب و هوایی استان نباید گونه ها و محصولات پر آب بر کشت شود.
کارگروه های سازگاری با کم آبی در استان با محوریت استانداری و مشارکت جهاد کشاورزی، محیط زیست و شرکت آب منطقه ای دنبال و جلسات آن هر ۲ هفته یکبار تشکیل می شود که در آن نشست ها مباحث تخصصی مطرح و بر روی الگوی کشت، سازگاری محصول با شرایط کم آبی و ارتقای بهره وری از منابع آب، بحث و تبادل نظر می شود.
ایرنا: محیط زیست برای توقف روند نگرانکننده تخریب خاک ناشی از تغییر کاربریها و چرای بیرویه، چه برنامه ای دارد؟
احمدی: در هر میلیمتر خاک هزاران موجود زنده وجود دارد و شکل گیری یک میلیمتر خاک صدها سال طول می کشد بنابراین با توجه به حیاتی بودن اکوسیستم خاک باید مراقبت و حفاظت کرد این خاک، سهل و آسان از بین نرود.
عوامل موثر در از بین رفتن خاک شامل تخریب زیستگاه، مراتع و جنگل ها، چرای مفرط و بیش از ظرفیت دام در طبیعت، رها سازی و مدیریت نکردن زباله، آلاینده ها و پساب ها است حتی آلودگی هوا هم باعث تخریب خاک می شود.
آلودگی هوا موجب بارش باران اسیدی و ورود آن به منابع آب و خاک شده و تخریب آب و خاک را رقم می زند؛ باید از منابع ارزشمند آب و خاک استان مراقبت کرده و با پرهیز از تغییر کاربری اراضی ملی، مرتعی و جنگلی به کشاورزی و اراضی کشاورزی به مسکونی، خودداری از شخم و شیار غیرمجاز اراضی ملی در مسیر شیب از خاک محافظت کرد.
چرای خارج از توان و ظرفیت مراتع به ویژه در مناطق حفاظت شده بر روی خاک اثر منفی می گذارد که باید میزان ورود دام را کنترل کرد تا چند برابر ظرفیت مراتع وارد استان نشود و در صورت بی توجهی با همکاری دستگاه قضایی و نیروی انتظامی برخوردهای لازم و پیشگیرانه با متخلفان صورت گیرد.
آتش سوزی در مناطق طبیعی هم می تواند منجر به تخریب پوشش گیاهی شود و این زمینه تخریب خاک را بالا می برد.
ایرنا: برای مدیریت پسماند چه برنامه ای دارید؟
احمدی: زباله ها از جمله پسماندهای کشاورزی، صنعتی، عفونی و ویژه اگر درست مدیریت نشود می تواند باعث تخریب خاک شود.
در استان همدان کارهای خوبی سال گذشته برای مدیریت اصولی پسماندها انجام شد برای نمونه در زمینه پسماندهای خانگی و عادی ۲۰ محل دفن زباله در استان وجود دارد که کاهش آن به ۲ سایت به منظور مدیریت بهبینه در دستورکار قرار گرفت.
کاهش محل های دفن زباله در نظارت بهتر، مدیریت اصولی پسماند، اقتصادی شدن برنامه بازیافت زباله و رغبت سرمایه گذار برای مدیریت اصولی پسماند تاثیر مثبت دارد.
در زمینه پسماندهای صنعتی محل پسماندهای صنعتی در شورای پژوهشی استان و کارگروه مدیریت پسماند مصوب و این محل به استانداری، سازمان صمت و وزارت کشور اعلام شد تا در صورت وجود سرمایه گذار در کمترین زمان مقدمات کار صورت گیرد.
البته برای مدیریت پشماندهای صنعتی ابتدا هفت محل پیش بینی شده بود که در مراحل مقدماتی بحث های علمی بر روی این اماکن شامل وضعیت آب، خاک، فاصله محل دفن پسماند صنعتی تا نقاط زیستگاهی حساس، تخریب منابع آب های جاری، منابع آب های زیرزمینی، جهت باد، جنس خاک، شیب زمین، وجود آبرفت ها، نزدیکی به جاده های استان، نزدیکی مراکز صنعتی و تولیدی، زیستگاه های حساس، وجود پوشش گیاهی و پارامترهای متعدد بررسی و به یک مکان واحد رسیدیم که تمامی مجوزهای مورد نیاز برای جذب سرمایه گذار در این محل هم صادر شده است.
برخی از پسماندهای صنعتی در داخل استان مدیریت می شود برخی هم به علت وجود خطر برای آب و خاک و نبود امکانات و تکنولوژی لازم برای مدیریت آن در استان به خارج از همدان منتقل می شود که این اقدام از طریق سیستم جامع محیط زیست به صورت مدار بسته و پلان شده، بسته نوع پسماند به استان هایی که قابلیت مدیریت آن را دارند از جمله البرز و اصفهان منتقل می شود.
برای مدیریت پسماندهای کشاورزی نیز برنامه های آموزشی خوبی با همکاری جهاد کشاورزی تدارک دیده شده است و در این باره نظارت بر عهده محیط زیست و مدیریت بر عهده جهاد کشاورزی است که تعامل خوبی با این مجموعه داریم تا آلاینده آنها وارد آب و خاک نشود.
ایرنا: وضعیت آلودگی هوا و کانون های گرد و غبار در همدان چگونه است؟
احمدی: همدان از نظر آلودگی هوا جزو استان هایی است که هوای سالم دارد و با بررسی سیاهه انتشار آلودگی هوا می توان گفت بیشترین منبع آلایندگی هوا در این استان منابع متحرک و خودروها هستند هرچند اقدامات خوبی برای نوسازی خودروهای فرسوده با ورود ون های جدید صورت گرفت چراکه معتقدیم بهترین راهکار برای کاهش آلایندگی هوا، نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی است.
راه اندازی سامانه سیمفا و شناسایی خودروهای فاقد معاینه فنی نیز در کاهش آلودگی هوا موثر است همچنین فعال سازی مراکز معاینه فنی خودروها توانسته تاثیر مثبتی در کاهش آلودگی هوای استان بگذارد.
یکی دیگر از دلایل اصلی آلودگی هوای استان همدان، گرد و غبار است که بیشتر از کشورهای همسایه مثل عراق، عربستان و سوریه وارد کشور و استان مان می شود، برخی مواقع هم آلودگی هوای همدان ناشی از گرد و غبار ورودی از استان های مجاور است.
بخشی از استان همدان شامل هشت هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی کبودرآهنگ و فامنین مستعد ایجاد گرد و غبار است که برای اینها هم برنامه احیایی خوبی پیش بینی شده و احیا و مهار آنها با همکاری جهاد کشاورزی و منابع طبیعی و آبخیزداری استان در حال انجام است.
اینها به هم مرتبط هستند و یک گیاه می تواند در جذب منابع آب، جلوگیری از سیلاب، جلوگیری از فرسایش آبی بادی و خاکی، تلطیف هوا، گرفتن آلاینده ها و تولید اکسیژن کمک کند بنابراین می توان گفت عناصر حیاتی عناصر مجزایی نیستند بلکه متصل و مرتبط با هم بوده و به صورت اکوسیستمی یکدیگر را تنظیم می کننداز این رو به هر گوشه ای آسیب وارد شود در دیگر بخش ها در کوتاه، میان و بلند مدت خسارت آن را می بینیم
برای نمونه برداشت و مصرف بی رویه آب موجب فرونشت، آسیب به پوشش گیاهای، بیابانزایی و آسیب به منابع آب ، هوا و خاک شده چراکه این عناصر بر هم مرتبط هستند و پیوستگی دارند بنابراین باید مراقبت کرد توسعه تنها در مسیر پایداری و با حفظ محیط زیست و توجه به حقوق نسل های آینده باشد.
ایرنا: درباره وضعیت آلایندگی واحدهای سیلیس کوبی مستقر در ملایر بفرمایید؟
احمدی: بیشتر واحدهای سیلیس کوبی استان در شهرستان ملایر مستقر است و محیط زیست بر فعالیت های آنها نظارت کامل دارد البته خود اظهاری مسوولان این واحدها باید داشته باشند در عین حال بازدیدهای شبانه روزی و سرزده توسط کارشناسان محیط زیست از این واحدها صورت می گیرد.
تعدادی از سیلیس کوبی ها اقدام به نصب غبارگیر و فیلترهای مناسب کرده و اخطاریه برای واحدهایی که برای کاهش آلودگی هوا اقدامی نکردند، صادر شده که چنانچه در مهلت تعیین شده اقدامی نکنند برای مدیران آنها در مرجع قضایی پرونده تشکیل می شود هر چند در این راستا پرونده هایی تشکیل و در مراجع قضایی در حال پیگیری است.
ایرنا: چه برنامه هایی در هفته محیط زیست اجرا می شود؟
احمدی: ۱۶ لغایت ۲۲ خردادماه ۱۴۰۵ به عنوان هفته محیطزیست با شعار «حفظ محیط زیست؛ حفظ امنیت ملی» نامگذاری شده و در مجموع ۱۰۰ برنامه آموزشی فرهنگی و آموزشی در استان تدارک دیده شده است.
طبق روزشمار هفته محیط زیست برنامه هایی با رویکرد افزایش آگاهی مردم، مقابله با عواقب تغییرات اقلیم، کاهش آلودگی هوا با نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی و کنترل آلاینده های صنعتی، مدیریت پایدار منابع آب، مهار فرونشست زمین و گذار از خشکسالی، احیای تالاب ها و حفاظت تنوع زیستی و زیست بوم های آبی، نهضت ملی کاهش آلودگی پلاستیک، گسترش بازیافت و استقرار اقتصاد چرخشی طلای کثیف، گسترش انرژی های تجدید پذیر و ارتقای بهره وری انرژی و صنعت سازگار با محیط زیست پیش بینی شده است که هدف نهادینه سازی سواد زیست محیطی در خانواده، مدارس و آموزش پرورش و آموزش همگانی برای آبنده پایدار است.
همچنین این برنامهها با رویکرد امیدآفرینی، ارتقای آگاهی عمومی و تقویت مشارکت اجتماعی در حوزه محیطزیست طراحی شده و با همکاری دستگاههای اجرایی و سازمانهای مردمنهاد در سطح استان اجرا می شود.
اجرای پویشهای مردمی از جمله «نایلون بس»، برگزاری نمایشگاه عکاسی حیات وحش، افتتاح نیروگاه خورشیدی ادارهکل محیط زیست، امضای تفاهمنامههای همکاری، برنامههای فرهنگی و آموزشی، پاکسازی طبیعت، رویداد نقاشی دیواری با موضوع محیطزیست، نشستهای تخصصی و تور رسانهای رهاسازی پرندگان شکاری از جمله برنامههای پیشبینی شده برای این هفته است.
همچنین همزمان با هفته محیطزیست، ادارهکل حفاظت محیطزیست همدان با همکاری سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان و مجموعه شرکت "بهروب"، اجرای طرح "فرهنگسازی تفکیک زباله از مبدأ" را در محیط اداری آغاز کرده است.
مدیریت صحیح پسماند و نهادینه کردن فرهنگ تفکیک از مبدأ، لازمه مسئولیتپذیری زیستمحیطی در جامعه و دستگاههای اجرایی است.
این ادارهکل بهعنوان نقطه آغاز این حرکت، امیدوار است با مشارکت تمامی ادارات، شاهد تحولی در کاهش آلودگیها و حفظ منابع باشد؛ این طرح قرار است با الگوسازی از ادارهکل حفاظت محیطزیست، در تمامی ادارات و ارگانهای دولتی استان تسری یابد.