به گزارش خبرنگار میراث آریا، طرح «خیرآب» با محوریت مرمت و بازفعالسازی آبانبارها و برکههای سنتی، تجهیز آنها به سامانههای نوین تصفیه، میکروبزدایی و بهبود کیفیت آب اجرا شده است و در قالب این طرح، برکههایی که طی قرنها بخشی از نظام تأمین آب جزیره بودهاند، بار دیگر به چرخه بهرهبرداری بازمیگردند تا در کنار زیرساختهای جدید، بهعنوان ذخایر راهبردی آب مورد استفاده قرار گیرند.
در این مراسم همچنین از ماکت کتاب «میراث آب قشم» به نوشته عبدالرضا دشتیزاده رونمایی شد؛ اثری پژوهشی که حاصل سالها مطالعات میدانی، مستندسازی و پژوهشهای مردمشناختی درباره سازههای آبی، نظامهای سنتی ذخیره آب و فرهنگ زیست در اقلیم خشک جزیره قشم است.
تجلیل از خیرین حوزه آب، معماران، استادکاران بومی و عوامل اجرایی پروژه نیز از دیگر بخشهای این آیین بود؛ افرادی که نقش مهمی در احیای یکی از کهنترین الگوهای سازگاری انسان با کمآبی در جنوب ایران داشتهاند
برکههای باران در جزیره قشم صرفاً سازههایی برای ذخیره آب نیستند؛ آنها بخشی از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و شیوه زیست مردمان جزیره به شمار میروند و در سرزمینی که همواره با محدودیت منابع آب شیرین روبهرو بوده، نسلهای مختلف با بهرهگیری از دانش بومی و معماری سازگار با اقلیم، شبکهای از آبانبارها و برکهها را ایجاد کردهاند که قرنها نقش حیاتی در تأمین آب مورد نیاز ساکنان داشته است.
اگرچه طی دهههای اخیر توسعه آبشیرینکنها، خطوط انتقال و شبکههای توزیع آب بخشی از نیازهای جزیره را تأمین کردهاند، اما برکهها همچنان در بسیاری از روستاهای جزیره قشم از جمله لافت، زیرانگ، گربدان و دیگر نقاط جزیره جایگاه خود را حفظ کردهاند و در برخی مناطق هنوز بخشی از آب شرب و مصارف روزمره مردم را تأمین میکنند.
تجربه بحران؛ زمانی که ارزش برکهها دوباره آشکار شد و اهمیت این زیرساختهای بومی در سالهای اخیر و همزمان با تشدید تنشهای آبی بیش از گذشته نمایان شده است و با کاهش بارندگی، افزایش مصرف، رشد جمعیت و آسیبپذیری زیرساختهای مدرن سبب شده موضوع امنیت آبی به یکی از مهمترین چالشهای جزیره قشم تبدیل شود و در مقاطعی که اختلال در تأسیسات آبشیرینکن و شبکههای تأمین آب رخ داد و دهها روستای جزیره با کمبود آب مواجه شدند که نقش برکههای سنتی و ذخایر باران بار دیگر مورد توجه قرار گرفت که این تجربه نشان داد که دانش بومی نه یک یادگار تاریخی، بلکه بخشی از راهحل امروز و آینده مدیریت منابع آب در مناطق خشک و جزیرهای است.
از مخزن سنتی تا زیرساخت هوشمندکه در طرح «خیرآب» که با همین نگاه شکل گرفته است؛ نگاهی که برکهها را نه بهعنوان آثار باقیمانده از گذشته، بلکه بهعنوان زیرساختهایی قابل ارتقا برای پاسخگویی به نیازهای امروز میبیند و در این طرح، با تلفیق معماری سنتی و فناوریهای نوین، سامانههای تصفیه، ضدعفونی و پایش کیفیت آب به برکهها افزوده شده تا آب ذخیرهشده از استانداردهای بهداشتی بالاتری برخوردار شود. همچنین برخی از این فضاها بهعنوان مراکز آموزشی و اجتماعی مرتبط با فرهنگ آب تعریف شدهاند تا نقش فرهنگی و اجتماعی آنها نیز احیا شود.
الگویی برای توسعه پایدار در جزایرو با تجربه جزیره قشم میتواند الگویی موفق برای دیگر مناطق کمآب کشور باشد؛ الگویی که به جای اتکا صرف به زیرساختهای پرهزینه و انرژیبر، ظرفیتهای بومی و میراث معماری را نیز در چرخه مدیریت منابع آب وارد میکند و با احیای برکهها در واقع احیای یک فلسفه زیستی است؛ فلسفهای که بر احترام به طبیعت، ذخیرهسازی هوشمندانه منابع و سازگاری با محدودیتهای اقلیمی استوار است. از این منظر، «خیرآب» تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه تلاشی برای بازتعریف رابطه انسان، آب و محیطزیست در بزرگترین جزیره خلیج فارس به شمار میرود.
امروز که تغییرات اقلیمی و کمبود آب به یکی از مهمترین دغدغههای جهان تبدیل شده، برکههای جزیره قشم دیگر پیام روشنی را یادآوری میکنند گاهی پاسخ چالشهای آینده در دل تجربههای ارزشمند گذشته نهفته است.
انتهای پیام/