به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکترعلی اکبری معلم، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به مناسبت ۱۴خرداد سالگرد ارتحال معمار کبیر انقلاب اسلامی یادداشتی را با عنوان «بازخوانی پیام ۹ ماده ای امام خمینی(ره) ) منتشر کرد.
متن یادداشت به این شرح است؛
متن یادداشت به این شرح است؛
بسم الله الرحمن الرحیم
بازخوانی پیام نُه ماده ای امام خمینی(ره)
انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) با هدف نفی استبداد و استعمار، حمایت از مستضعفان و محرومان، فراهم ساختن زمینه لازم برای اجرای قوانین و آموزه های اسلامی و رفع محرومیت ها از جامعه بوجود آمده است؛ ولی ستمگران، استکبار جهانی و کشورهای مرتجع منطقه با همراهی گروه ها و جریانات معاند داخلی با فتنه گری، راه اندازی شورش، ترور، کودتا و جنگ تحمیلی اول طی ده سال نخست تأسیس جمهوری اسلامی ایران، مانع تحقق اهداف انقلاب اسلامی شدند؛ اما با پایان جنگ تحمیلی هشت ساله و تثبیت نظام، زمینه نسبی برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی فراهم شد. در دوره پس از جنگ تحمیلی، ضرورت داشت تا دولت با همراهی مردم برای بازسازی خرابی های ناشی از جنگ تحمیلی هشت ساله در استان های مختلف کشور بویژه پنج استان هم مرز با عراق، ایجاد و تقویت زیرساخت ها هم چنین برای رفع محرومیت های مناطق مختلف کشور باقی مانده از زمان رژیم وابسته و استبدادی پهلوی، اقدام فوری و جدی نماید. طبیعی بود این کار مهم بایستی با حفظ اصول، مبانی و اهداف انقلاب اسلامی صورت می گرفت.
در چنین فضایی، امام خمینی(ره) در عمل به اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (وظایف و اختیارات رهبر از جمله تعیین سیاست های کلی نظام)، در ۱۱ مهر ۱۳۶۷ پس از دو ماه و اندی از پایان جنگ تحمیلی، طی پیامی خطاب به ملت و مسئولین، نکات مهمی را تذکر دادند که از حیث اهمیت آن، به پیام نُه ماده ای معروف شده است. نظر به اهمیت موضوع در وضعیت کنونی کشور و محورهای مورد توجه امام در پیام مذکور، این پیام مهم و تاریخی مورد بازخوانی قرار گرفت. امید آن که اندیشه و سیره روشن امام خمینی(ره) همواره در اندیشه و عمل مردم و مسئولان کشور بدرخشد.
به نظر می رسد عصاره پیام نُه ماده ای امام به چند اصل مهم معنویت گرایی اسلامی، اسلام خواهی، استقلال خواهی، آزادی خواهی و مردم پایگی بر می گردد. با این وجود در این جا، به نکات مهم امام راحل(ره) در پیام نُه ماده ای به طور مختصر اشاره می شود:
- تاکید بر اصل «نه شرقی نه غربی»: حضرت امام، دوام و قوام جمهورى اسلامى ایران را بر پایه سیاست نه شرقى و نه غربى دانسته و معتقد است، عدول از این سیاست، خیانت به اسلام و مسلمین است و باعث زوال عزت و اعتبار و استقلال کشور و ملت قهرمان ایران می شود. ایشان تاکید دارد، جمهوری اسلامی ایران در هیچ شرایطی نباید از اصول و آرمان های خود دست بردارد. تا پرچم اسلام بر بام همه عالم قد برافرازد. به شکر خدا و با رهبری حکیمانه رهبر شهید انقلاب اسلامی، این اصل مهم تاکنون به طور واضح و اساسی به منصه ظهور رسیده است.
- ضرورت حفظ وحدت: امام راحل(ره) وحدت را رمز پیروزی انقلاب اسلامی و بقای آن می داند و حفظ آن را بین ملت و دولت و همه قشرهای جامعه ضروری می شمارد. امام تاکید می کند که همه (مردم و مسئولین) باید مواظب توطئه دشمنان باشند؛ تا شکاف و اختلاف میان طرفداران انقلاب اسلامى و بین مسئولین بوجود نیاید. دشمن مکّار، شخصیت ها و مسئولین را متهم می نماید و موذیانه با طرح مسائلى از این قبیل که فلان شخصیت نظام جمهورى اسلامى راستگرا و یا میانه رو و یا سازشکار و غربگراست و یا فلان مسئول تندرو و انقلابى شده است، تلاش دارد تا اعتماد مردم را به دستاندرکاران نظام سلب نماید. حضرت امام به مردم و فرزندان پر شور انقلاب مىگوید که مبادا بدون در نظر گرفتن محذورات سیاسى و شرایط بسیار پیچیده و حساس کشور به طرح سؤالها و اشکالاتى روى آورید که بازگو کردن و تحلیل واقعى قضایا توسط مسئولین دلسوز نظام باعث کشف اسرار مملکت شده و براى نظام مسئلهآفرین گردد و نه تنها گرهاى را باز نکند که بر مشکلات مملکت نیز بیفزاید. امام تاکید دارد که اگر مصلحت نظام و اسلام، سکوت است، دردمندانه سکوت کنید. بدیهی است که حفظ وحدت در موقعیت جنگی امروز نیز بسیار ضروری و حیاتی است و همه باید بدانیم که نقشه قطعی دشمن، ایجاد اختلاف در بین مردم، گروه ها و مسئولین است. دشمن با هر بهانه و دسیسه ای در پی ایجاد اختلاف و شکستن وحدت ملی بر می آید. باید مواظب گفتار، نوشتار و رفتار خود باشیم تا این رمز پیروزی را از دست ندهیم و امید دشمن را به یأس تبدیل کنیم.
- توجه به چرخه حکمرانی: امام خمینی(ره) معتقد است در شناسایی مشکل، ارائه راه حل و اجرای ایده لازم است به همه عوامل دخیل در موضوع توجه شود. اعم از دولت، نهادهای مدنی و بخش خصوصی. ایشان تاکید دارد در سیاست بازسازی کشور برای تعیین خط مشی بازسازی و سازندگی و در تشخیص و تعیین اولویت در امر بازسازی مراکز آسیب دیده کشور، باید از سران قوا، از نظرات کارشناسان و صاحبنظران خصوصاً هیأت دولت و وزرا و کمیسیون های مربوط مجلس شورای اسلامی و نیز از مسئولین هر امری، مراکز علمی و دانشگاهی و از مردم استفاده شود و با تعاون و همفکری اقدام کنند.
- توجه به خانوادههای معظم شهدا، جانبازان، اسرا و مفقودین: امام معتقد است که هرچه انقلاب اسلامی ایران دارد از برکت مجاهدت شهدا و ایثارگران است. بنابراین تاکید دارد که وظیفه ماست که در حد توان و مقدورات خود، قدرشناس زحمات آنان باشیم و این قدرشناسی نباید فقط در حد تعریف و تمجید ظاهری خلاصه شود؛ بلکه باید در همه نوع امتیازات اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی به آنان بها داده شود. این سیاست تاکنون در جمهوری اسلامی ایران در حد قابل قبولی اجرا شده است.
- تقویت بنیه دفاعی و نظامی کشور و توسعه و گسترش صنایع تسلیحاتی: حضرت امام تاکید دارد که با توجه به ماهیت انقلاب اسلامی، در هر زمان و هر ساعت احتمال تجاوز مجدد را از سوی ابرقدرتها و نوکرانشان باید جدی بگیریم. بنابراین، باید به تقویت بنیه دفاعی و نظامی کشور و توسعه و گسترش صنایع تسلیحاتی بپردازیم. علاوه ایشان، توسعه و تکامل صنایع و ابزار مربوط به قدرت دفاعی کشور را از اهداف اصولی و اولیه بازسازی می داند. رهبر شهید انقلاب اسلامی با همت بالا و با دوراندیشی به اجرای موفق این سیاست پرداخت که نتیجه آن امروز، مقاومت و پیروزی ملت ایران در برابر بزرگترین ارتش دنیا در جنگ تحمیلی دوم و سوم شده است.
- توجه به خودکفایی کشاورزی: امام تاکید دارد که بازسازی مراکز صنعتی نباید خللی به امر خودکفایی کشاورزی وارد آورد. به نظر ایشان، خودکفایی در کشاورزی مقدمهای برای استقلال و خودکفایی در زمینههای دیگر است.
- ضرورت توسعه مراکز علمی و تحقیقاتی: امام راحل مهمترین عامل در کسب خودکفایی و بازسازی کشور را توسعه مراکز علمی و تحقیقاتی و تمرکز و هدایت امکانات و تشویق کامل و همه جانبه مخترعین و مکتشفین و نیروهای متعهد و متخصص می داند. رهبر شهید انقلاب اسلامی در اجرای این سیاست نیز توفیقات خوبی داشته است.
-رفاه عمومی با حفظ ارزش های اسلامی: با توجه به اصل معنویت و تنیدگی روح و جسم و نیاز مادی و معنوی، امام ضمن تاکید بر ضرورت ایجاد رفاه عمومی برای عموم مردم، حفظ شعائر و ارزش های کامل اسلامی را یادآور می شود. یعنی در این باره باید به گونه ای برنامه ریزی و اجرا کنیم تا ایجاد رفاه عمومی به فراموشی معنویت وارزش های الهی در جامعه منجر نشود.
- تاکید بر ایجاد پناهگاه برای عموم مردم: امام راحل(ره) با عنایت به ضرورت رعایت اصول ایمنی و حفاظتی مراکز و صنایع، ایجاد پناهگاههای جمعی برای مردم و کارگران را مورد تاکید قرار می دهد. یکی از ضعف های کشور ما از قبل تاکنون، فقدان پناهگاه های جمعی بوده است. از ابزار تاب آوری جامعه، داشتن پناهگاه مناسب است.
-استفاده از مردم در اداره امور کشور و رفع مشکلات: حضرت امام استفاده از نیروهای عظیم مردمی را در بازسازی و سازندگی کشور مورد تاکید قرار می دهد و یادآوری می کند از مردم و جامعه در کشاورزی و صنعت و تجارت و بازسازی شهرهای تخریب شده استفاده شود؛ تا طلسم انحصار در تجارت داخل و خارج به افراد خاص متمکن و مرفه شکسته شود. امام خمینی(ره) در ده سال رهبری حکیمانه خود، با برگزاری انتخابات متعدد، تاسیس نهادهای انقلاب اسلامی از قبیل جهاد سازندگی، کمیته امداد و بسیج مستضعفین، در عمل در تحقق ایده حکمرانی مردم پایه تاکید دارد. البته رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز بر این نکته توجه و تاکید داشته است.
- حفظ و نگهداری آثار جنگ و تجاوز دشمن علیه انقلاب اسلامی: امام راحل(ره) حفظ برخی از خرابی های ناشی از جنگ تحمیلی را برای نشان دادن قدرت دفاع و مقاومت قهرمانانه ملت ایران مورد تاکید قرار می دهد.
- حفظ شئون اخلاقی و اجتماعی: حضرت امام نسبت به حفظ ارزشها و شئون اخلاقی و اجتماعی و نیز سالم سازی اجتماعات تاکید دارد.
همان طور که در مقدمه این یادداشت گفته شد، می توان معنویت گرایی، اسلام خواهی، استقلال خواهی، آزادی خواهی و حکمرانی مردم پایه را اصول و محورهای اصلی پیام نه ماده ای امام خمینی(ره) تلقی کرد. یادش گرامی و راهش پر رهرو باد. (صحیفه امام خمینی، ج۲۱، صص ۱۵۵ تا ۱۵۹)
انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) با هدف نفی استبداد و استعمار، حمایت از مستضعفان و محرومان، فراهم ساختن زمینه لازم برای اجرای قوانین و آموزه های اسلامی و رفع محرومیت ها از جامعه بوجود آمده است؛ ولی ستمگران، استکبار جهانی و کشورهای مرتجع منطقه با همراهی گروه ها و جریانات معاند داخلی با فتنه گری، راه اندازی شورش، ترور، کودتا و جنگ تحمیلی اول طی ده سال نخست تأسیس جمهوری اسلامی ایران، مانع تحقق اهداف انقلاب اسلامی شدند؛ اما با پایان جنگ تحمیلی هشت ساله و تثبیت نظام، زمینه نسبی برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی فراهم شد. در دوره پس از جنگ تحمیلی، ضرورت داشت تا دولت با همراهی مردم برای بازسازی خرابی های ناشی از جنگ تحمیلی هشت ساله در استان های مختلف کشور بویژه پنج استان هم مرز با عراق، ایجاد و تقویت زیرساخت ها هم چنین برای رفع محرومیت های مناطق مختلف کشور باقی مانده از زمان رژیم وابسته و استبدادی پهلوی، اقدام فوری و جدی نماید. طبیعی بود این کار مهم بایستی با حفظ اصول، مبانی و اهداف انقلاب اسلامی صورت می گرفت.
در چنین فضایی، امام خمینی(ره) در عمل به اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (وظایف و اختیارات رهبر از جمله تعیین سیاست های کلی نظام)، در ۱۱ مهر ۱۳۶۷ پس از دو ماه و اندی از پایان جنگ تحمیلی، طی پیامی خطاب به ملت و مسئولین، نکات مهمی را تذکر دادند که از حیث اهمیت آن، به پیام نُه ماده ای معروف شده است. نظر به اهمیت موضوع در وضعیت کنونی کشور و محورهای مورد توجه امام در پیام مذکور، این پیام مهم و تاریخی مورد بازخوانی قرار گرفت. امید آن که اندیشه و سیره روشن امام خمینی(ره) همواره در اندیشه و عمل مردم و مسئولان کشور بدرخشد.
به نظر می رسد عصاره پیام نُه ماده ای امام به چند اصل مهم معنویت گرایی اسلامی، اسلام خواهی، استقلال خواهی، آزادی خواهی و مردم پایگی بر می گردد. با این وجود در این جا، به نکات مهم امام راحل(ره) در پیام نُه ماده ای به طور مختصر اشاره می شود:
- تاکید بر اصل «نه شرقی نه غربی»: حضرت امام، دوام و قوام جمهورى اسلامى ایران را بر پایه سیاست نه شرقى و نه غربى دانسته و معتقد است، عدول از این سیاست، خیانت به اسلام و مسلمین است و باعث زوال عزت و اعتبار و استقلال کشور و ملت قهرمان ایران می شود. ایشان تاکید دارد، جمهوری اسلامی ایران در هیچ شرایطی نباید از اصول و آرمان های خود دست بردارد. تا پرچم اسلام بر بام همه عالم قد برافرازد. به شکر خدا و با رهبری حکیمانه رهبر شهید انقلاب اسلامی، این اصل مهم تاکنون به طور واضح و اساسی به منصه ظهور رسیده است.
- ضرورت حفظ وحدت: امام راحل(ره) وحدت را رمز پیروزی انقلاب اسلامی و بقای آن می داند و حفظ آن را بین ملت و دولت و همه قشرهای جامعه ضروری می شمارد. امام تاکید می کند که همه (مردم و مسئولین) باید مواظب توطئه دشمنان باشند؛ تا شکاف و اختلاف میان طرفداران انقلاب اسلامى و بین مسئولین بوجود نیاید. دشمن مکّار، شخصیت ها و مسئولین را متهم می نماید و موذیانه با طرح مسائلى از این قبیل که فلان شخصیت نظام جمهورى اسلامى راستگرا و یا میانه رو و یا سازشکار و غربگراست و یا فلان مسئول تندرو و انقلابى شده است، تلاش دارد تا اعتماد مردم را به دستاندرکاران نظام سلب نماید. حضرت امام به مردم و فرزندان پر شور انقلاب مىگوید که مبادا بدون در نظر گرفتن محذورات سیاسى و شرایط بسیار پیچیده و حساس کشور به طرح سؤالها و اشکالاتى روى آورید که بازگو کردن و تحلیل واقعى قضایا توسط مسئولین دلسوز نظام باعث کشف اسرار مملکت شده و براى نظام مسئلهآفرین گردد و نه تنها گرهاى را باز نکند که بر مشکلات مملکت نیز بیفزاید. امام تاکید دارد که اگر مصلحت نظام و اسلام، سکوت است، دردمندانه سکوت کنید. بدیهی است که حفظ وحدت در موقعیت جنگی امروز نیز بسیار ضروری و حیاتی است و همه باید بدانیم که نقشه قطعی دشمن، ایجاد اختلاف در بین مردم، گروه ها و مسئولین است. دشمن با هر بهانه و دسیسه ای در پی ایجاد اختلاف و شکستن وحدت ملی بر می آید. باید مواظب گفتار، نوشتار و رفتار خود باشیم تا این رمز پیروزی را از دست ندهیم و امید دشمن را به یأس تبدیل کنیم.
- توجه به چرخه حکمرانی: امام خمینی(ره) معتقد است در شناسایی مشکل، ارائه راه حل و اجرای ایده لازم است به همه عوامل دخیل در موضوع توجه شود. اعم از دولت، نهادهای مدنی و بخش خصوصی. ایشان تاکید دارد در سیاست بازسازی کشور برای تعیین خط مشی بازسازی و سازندگی و در تشخیص و تعیین اولویت در امر بازسازی مراکز آسیب دیده کشور، باید از سران قوا، از نظرات کارشناسان و صاحبنظران خصوصاً هیأت دولت و وزرا و کمیسیون های مربوط مجلس شورای اسلامی و نیز از مسئولین هر امری، مراکز علمی و دانشگاهی و از مردم استفاده شود و با تعاون و همفکری اقدام کنند.
- توجه به خانوادههای معظم شهدا، جانبازان، اسرا و مفقودین: امام معتقد است که هرچه انقلاب اسلامی ایران دارد از برکت مجاهدت شهدا و ایثارگران است. بنابراین تاکید دارد که وظیفه ماست که در حد توان و مقدورات خود، قدرشناس زحمات آنان باشیم و این قدرشناسی نباید فقط در حد تعریف و تمجید ظاهری خلاصه شود؛ بلکه باید در همه نوع امتیازات اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی به آنان بها داده شود. این سیاست تاکنون در جمهوری اسلامی ایران در حد قابل قبولی اجرا شده است.
- تقویت بنیه دفاعی و نظامی کشور و توسعه و گسترش صنایع تسلیحاتی: حضرت امام تاکید دارد که با توجه به ماهیت انقلاب اسلامی، در هر زمان و هر ساعت احتمال تجاوز مجدد را از سوی ابرقدرتها و نوکرانشان باید جدی بگیریم. بنابراین، باید به تقویت بنیه دفاعی و نظامی کشور و توسعه و گسترش صنایع تسلیحاتی بپردازیم. علاوه ایشان، توسعه و تکامل صنایع و ابزار مربوط به قدرت دفاعی کشور را از اهداف اصولی و اولیه بازسازی می داند. رهبر شهید انقلاب اسلامی با همت بالا و با دوراندیشی به اجرای موفق این سیاست پرداخت که نتیجه آن امروز، مقاومت و پیروزی ملت ایران در برابر بزرگترین ارتش دنیا در جنگ تحمیلی دوم و سوم شده است.
- توجه به خودکفایی کشاورزی: امام تاکید دارد که بازسازی مراکز صنعتی نباید خللی به امر خودکفایی کشاورزی وارد آورد. به نظر ایشان، خودکفایی در کشاورزی مقدمهای برای استقلال و خودکفایی در زمینههای دیگر است.
- ضرورت توسعه مراکز علمی و تحقیقاتی: امام راحل مهمترین عامل در کسب خودکفایی و بازسازی کشور را توسعه مراکز علمی و تحقیقاتی و تمرکز و هدایت امکانات و تشویق کامل و همه جانبه مخترعین و مکتشفین و نیروهای متعهد و متخصص می داند. رهبر شهید انقلاب اسلامی در اجرای این سیاست نیز توفیقات خوبی داشته است.
-رفاه عمومی با حفظ ارزش های اسلامی: با توجه به اصل معنویت و تنیدگی روح و جسم و نیاز مادی و معنوی، امام ضمن تاکید بر ضرورت ایجاد رفاه عمومی برای عموم مردم، حفظ شعائر و ارزش های کامل اسلامی را یادآور می شود. یعنی در این باره باید به گونه ای برنامه ریزی و اجرا کنیم تا ایجاد رفاه عمومی به فراموشی معنویت وارزش های الهی در جامعه منجر نشود.
- تاکید بر ایجاد پناهگاه برای عموم مردم: امام راحل(ره) با عنایت به ضرورت رعایت اصول ایمنی و حفاظتی مراکز و صنایع، ایجاد پناهگاههای جمعی برای مردم و کارگران را مورد تاکید قرار می دهد. یکی از ضعف های کشور ما از قبل تاکنون، فقدان پناهگاه های جمعی بوده است. از ابزار تاب آوری جامعه، داشتن پناهگاه مناسب است.
-استفاده از مردم در اداره امور کشور و رفع مشکلات: حضرت امام استفاده از نیروهای عظیم مردمی را در بازسازی و سازندگی کشور مورد تاکید قرار می دهد و یادآوری می کند از مردم و جامعه در کشاورزی و صنعت و تجارت و بازسازی شهرهای تخریب شده استفاده شود؛ تا طلسم انحصار در تجارت داخل و خارج به افراد خاص متمکن و مرفه شکسته شود. امام خمینی(ره) در ده سال رهبری حکیمانه خود، با برگزاری انتخابات متعدد، تاسیس نهادهای انقلاب اسلامی از قبیل جهاد سازندگی، کمیته امداد و بسیج مستضعفین، در عمل در تحقق ایده حکمرانی مردم پایه تاکید دارد. البته رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز بر این نکته توجه و تاکید داشته است.
- حفظ و نگهداری آثار جنگ و تجاوز دشمن علیه انقلاب اسلامی: امام راحل(ره) حفظ برخی از خرابی های ناشی از جنگ تحمیلی را برای نشان دادن قدرت دفاع و مقاومت قهرمانانه ملت ایران مورد تاکید قرار می دهد.
- حفظ شئون اخلاقی و اجتماعی: حضرت امام نسبت به حفظ ارزشها و شئون اخلاقی و اجتماعی و نیز سالم سازی اجتماعات تاکید دارد.
همان طور که در مقدمه این یادداشت گفته شد، می توان معنویت گرایی، اسلام خواهی، استقلال خواهی، آزادی خواهی و حکمرانی مردم پایه را اصول و محورهای اصلی پیام نه ماده ای امام خمینی(ره) تلقی کرد. یادش گرامی و راهش پر رهرو باد. (صحیفه امام خمینی، ج۲۱، صص ۱۵۵ تا ۱۵۹)