به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، چهاردهم خرداد، سالروز رحلت مردی است که نه یک سیاستمدار معمولی بود، نه یک فقیه صرفاً نظریهپرداز، و نه یک عارف گوشهگیر. او انسانی بود که «بوی ملکوت» میداد و در عین حال، پرجنبوجوشترین و مؤثرترین فرد زمان خود در جهان بود. این دو ویژگی متضاد، چگونه در یک فرد جمع شدند؟ راز ماندگاری و کارآمدی بینظیر امام خمینی (ره) در چیست؟
خبرنگار تسنیم برای یافتن پاسخ این پرسشهای بنیادین، گفتوگوی عمیق و صمیمانهای با حجتالاسلام محمدمهدی چگینی، مدیر مؤسسه بینالمللی فطرت و معاون بینالملل دفتر مطالعات اسلامی مرکز ملی فضای مجازی ترتیب داده است. چگینی که سالها در حوزه انسانشناسی سیاسی و اندیشه امام تحقیق کرده است، در این مصاحبه از «نخ تسبیحی» میگوید که تمام افکار امام را به هم متصل میکند، از «کارآمدی عجیب» امام در ساقط کردن یک حکومت 2500 ساله بدون شبکه اجتماعی و فضای مجازی، و از نسخه شفاف امام برای حل مشکل ناکارآمدی امروز؛ آنچه در ادامه میخوانید، مشروح این گفتگو است.
تسنیم: با عرض سلام و ادب. رهبر شهید انقلاب سالهای گذشته بر شاخصههای منظومه فکری امام تأکید داشتند. به نظر شما، رسانههای انقلابی امروز روی کدام محور بیشتر دست بگذارند تا امام واقعی به مردم معرفی شود؟
سلام علیکم و رحمة الله و وقت بخیر خدمت همه مخاطبین فرهیخته و فهیم خبرگزاری تسنیم. ببینید، در مورد منظومه فکری امام بحثهای فراوانی وجود دارد. اما سؤال اساسی این است: «نخ تسبیحی» که تمام افکار و آراء امام را به هم متصل میکند، چیست؟ ما در تاریخ افراد زیادی داشتیم (از فلاسفه بزرگ و علما) که نکات ارزشمندی در مسائل مختلف گفتهاند، اما شما نمیتوانید از آثارشان یک «منظومه» تشکیل دهید چون آن نخ تسبیح وجود ندارد. اما در مورد امام، حقیر معتقدم ایشان جزو معدود اندیشمندانی است که قطعاً منظومه فکری دارد.
به باور من – و رهبر شهیدمان نیز به تعبیری به این اشاره کردهاند – بُعد «انسانشناسی» آن نخ تسبیح است. به طور خاص، عقیده به «خلیفةاللهی انسان» . این باور در تمام مباحث سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی تحلیل تاریخ از منظر امام حضور دارد. کسی که انسان را جانشین خداوند بداند، طبیعتاً نگاهش به حکومتداری، اجتماع و فرهنگ کاملاً متفاوت خواهد بود.
امام بارها میفرمود: «خدا ما را انسان کن، ما را آدم کن». این یعنی چه؟ یعنی انسان برای یک هدف بزرگ در این دنیا آمده است. من معتقدم رسانهها به این بُعد از افکار امام کمتر توجه کردهاند. هرگز نباید امام را در چارچوب سیاستمداران متداول ترجمه و تفسیر کرد. چرا که نگاه امام بر این پایه است که انسان جانشین خداست و باید به مقامی که در بهشت برین داشتهایم، بازگردیم.
تسنیم: آقای دکتر در عصری که هر روز یک «ایسم» جدید مد میشد، امام چطور توانست پرچمدار احیای معنویت شود و جبهه حقطلب را از نظر معنوی مسلح کند؟ این سؤال دغدغه خیلی از جوانان امروز هم هست.
این سؤال، دغدغه خود من هم هست. خلاصه تمام مطالعاتی که من در این زمینه داشتم، شاید در یک جمله خلاصه شود: امام خمینی حقیقتاً معنوی بود و «بوی ملکوت» میداد. بقیه دلایل را کنار بگذارید. ما افراد زیادی داشتیم که حرفهای خوب میزدند و معنویت را بلد بودند، اما در عمل «بوی ملکوت» نمیدادند. یا اگر میدادند، خودشان را از جامعه منزوی کرده بودند چون گمان میکردند ورود به جامعه، معنویت را از ساحتشان دور میکند.
معجزه امام در این بود که برای اولین بار، هم معنویت را زندگی کرد، هم پرجنبوجوشترین و مؤثرترین فرد زمان خود در جهان بود. او مهمترین حرکات تاریخی یک کشور را به سرانجام رساند، اما ذرهای از رنگ و بوی معنوی او کاسته نشد.
هر کس امام را زیارت کرده بود و نزدیک ایشان قرار گرفته بود – حتی معارضان سیاسیاش – بدون استثنا احساس کرده بود با یک چهره معنوی مواجه است. امروز بعد از چهل سال، وقتی فیلمهای امام و اصوات ایشان را گوش میدهید، حقیقتاً گاهی اوقات میخکوب میشوید. احساس میکنید یک آدمی در حال نفوذ به درون شماست و لایههای درونی معنوی شما را فعال میکند.
تسنیم: مردم از ناکارآمدی در برخی قسمتها گلایه دارند. مدیران امروز چطور از مکتب امام برای حل این ضعف الگو بگیرند؟
ببینید، این سؤال را خیلی خوب و شفاف پرسیدید. اجازه دهید صریح بگویم: امام به معنای حقیقی کلمه، «کارآمد» بود. اما نه هر کارآمدی؛ کارآمدی در عین وظیفهگرایی.
خیلی از افراد کارآمد هستند اما وظیفهگرا نیستند – هر کاری میکنند تا به نتیجه برسند، حتی به بهای کوتاه آمدن از اصول. و خیلیها وظیفهگرا هستند اما کارآمد نیستند – به وظیفه عمل میکنند اما نتیجه نمیگیرند. امام هر دو را داشت. او میگفت «وظیفه من اکنون این است» و بعد همان کار را به نتیجه میرساند.
کارآمدی امام یعنی: ایشان خواست و اراده کرد و یک حکومت تا دندان مسلح و 2500 ساله را با دستان خود ساقط کرد. آن هم در عصری که شبکههای اجتماعی و فضای مجازی نبود. آن هم در عصری که خفقان حاکم بود. آیا از این کارآمدتر میتوانید پیدا کنید؟
تا پیش از عصر امام، ما این مدل انقلاب را در دنیا شاهد نبودیم. انقلاب فرانسه شباهتی به انقلاب ما ندارد. انقلاب روسیه یک حرکت شبهنخبگانی بود. انقلاب آمریکا اساساً انقلاب نیست. امام خمینی در عصری که حتی یک الگوی روشن برای انقلابها وجود نداشت، یک الگو تأسیس و اجرا کرد و به نتیجه رساند. این یعنی کارآمدی!
نسخه امام برای مسئولان امروز: وظیفه خود را انجام دهید، حتی اگر دیده نشوید. حتی اگر مسئول بالاتر تشکر نکند. حتی اگر مردم قدردان نباشند. اگر یقین دارید رضایت خدا در آن کار است، انجامش دهید. متأسفانه امروز برای هر تصمیم سیاسی هزار و یک مسئله را کنار هم میچینیم و خیلی اوقات میدانیم کار درست چیست اما چشمپوشی میکنیم.
تسنیم: نگاه واقعی امام به حجاب و عفاف چه بود؟ برخی میگویند نظر امام قبل و بعد از انقلاب فرق کرده. پاسخ شما چیست؟
این سؤال را خیلی دقیق و بهجا پرسیدید. متأسفانه تلاشهای فراوانی الان برای تفسیر به رأی از سخنان امام در باب حجاب انجام میشود. عدهای چهار سخن از امام را میگیرند که ظاهراً برداشت تساهلآمیز دارد و عدهای هم به شکل دیگری.
اما به باور من، با دو نخی که قبلاً گفتم – انسانشناسی خلیفةاللهی و وظیفهگرایی – دیدگاه امام کاملاً روشن میشود. انسانی که قرار است جانشین خدا روی زمین باشد، چطور میتواند اسباب فساد را برای خودش فراهم کند؟ حتماً باید از هر چیزی که مانع دستیابی او به مقام خلیفةاللهی میشود، جلوگیری کند.
از سوی دیگر، امام وظیفهگراست. میگوید آنچه رضای خدا در اوست، بدان عمل میکنم. حال آیا ممکن است رهبری با این نگاه، در برابر یک واجب روشنی مثل حجاب بیتفاوت باشد؟ هرگز. حکومتی که امام را در رأس خود دارد، هرگز نمیتواند در برابر مظاهر فساد چشم ببندد. اگر این کار را بکند، فرق چندانی با حکومتهای دیگر ندارد.
اما این را هم بگویم: امام بسیار هوشمندانه زمانبندی میکرد. ایشان دو یا سه سال از انقلاب گذشت تا فرمان الزامی حجاب در همه جا صادر شد. یعنی امام میدانست چه زمانی برای اجرا مناسب است. اما این تغییر نمیدهد در این واقعیت که نگاه امام به حجاب چه بود. الان هم به باور من، اولاً باید بدانیم حجاب یک امر معروف است و حکومت دینی نمیتواند بیتفاوت باشد. ثانیاً روش اجرا را باید کارشناسان با توجه به مصالح زمان تصمیم بگیرند.
تسنیم: سخن پایانی اگر بخواهید برای مردم و مسئولان داشته باشید، چیست؟
سخن پایانیام این است که امام را کوچک نکنیم. او را در قالب سیاستمداران عادی تفسیر نکنیم. امام انسانی بود که «بوی ملکوت» میداد و در عین حال، کارآمدترین فرد دوران خود. اگر مسئولان ما وظیفهگرایی امام را با کارآمدی امام جمع بزنند، هیچ مشکلی از کشور حل نشده نمیماند. و اگر مردم ما امام را از همین زاویه «انسانشناسی خلیفةاللهی» بشناسند، هم معنویتشان تأمین میشود، هم انقلابشان ماندگار.
انتهای پیام/