غدیر تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه نقطه آغاز استمرار هدایت، ولایت و نظم الهی در امت اسلام است.
این روز بزرگ با معرفی امامت و تثبیت معیار حق، مسیر هدایت بشر را روشن کرد و تا امروز به‌عنوان عیدی اسلامی، عامل وحدت، عدالت و عزت جامعه مسلمانان باقی مانده است. برای درک بهتر برکت‌های این عید عظیم با آیت‌الله سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری، مدیر مؤسسه علمی فرهنگی جبل‌الصبر به گفت‌وگو پرداختیم که مشروح آن در ادامه آمده است.

آیت‌الله سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری

غدیر؛ فراتر از یک روز تاریخی

غدیر اگرچه در ظاهر یک روز در تقویم تاریخ بشر و تقویم تاریخ اسلام است، اما نباید این روز را با سایر روزهای تقویم تاریخ مقایسه کرد؛ زیرا در برخی زمان‌ها و در برخی رخدادهای تاریخی، اموری واقع شده‌اند که همان رخدادها سبب عظمت و سنگینیِ وزن آن روز در تاریخ می‌شوند. ازاین‌رو، در غدیر ماجرایی شکل گرفته و رخدادی واقع شده که قابلیت تأثیرگذاری بر سراسر تاریخ بشر را دارد.
غدیر اگرچه خود رخدادی عظیم است، اما بُعد مهم‌تر عظمت آن این است که این واقعه توانست تاریخ بشر را برای همیشه تحت تأثیر خود قرار دهد. بنابراین، غدیر یک حرکت استمراری و یک جریان ادامه‌دار است؛ جریانی است همراه با پویایی، جذابیت و به‌روز بودن در مسیر زندگی همه انسان‌های حق‌طلب. ازاین‌رو، بسیار کوتاه‌فکری و بی‌دوراندیشی است که این روز را به یک قطعه از تقویم تاریخ محدود کرده و آن را با سایر روزها مقایسه کنیم.

غدیر؛ کمال‌بخش رسالت انبیا

غدیر، روز احیای تفکر عقلانی و اندیشه الهی و استمرار حرکت ناب همه انبیای الهی است؛ حرکتی برای تکمیل همه مفاهیم و آموزه‌های ادیان توحیدی. یعنی آنچه خدا برای هدایت بشر و سعادت انسان در همه ادیان الهی نازل فرموده بود، در روز غدیر که یک بنیان‌گذاری و سلسله‌حرکت و جریان ادامه‌دار بود و هست، تکمیل شد. به تعبیری، غدیر یک دانشگاه کاربردی در زندگی بشر است؛ دانشگاهی که به تعبیر امام شهیدمان، از همه اعیاد موجود در تقویم اسلامی بالاتر و پرمغزتر است. تأثیر این عید از همه اعیاد بیشتر است؛ چراکه تکلیف امت اسلامی در زمینه هدایت و حکومت، در حادثه غدیر معین شد.

غدیر؛ شاخص هدایت و حکومت

در مورد واقعه غدیر سخن از این نیست که آیا طبق توصیه‌های پیامبر اسلام(ص) عمل شد یا نه؛ بله، به توصیه‌های پیامبر(ص) عمل نشد. اما مسئله غدیر، ایجاد یک شاخص، معیار و میزان است؛ معیاری که تا آخر دنیا مسلمانان بتوانند آن را در برابر خود قرار دهند و تکلیف مسیر عمومی امت را روشن کنند. اینکه پیامبر اسلام(ص) حساس‌ترین زمان را برای اعلام مسئله ولایت انتخاب کرد، یک دلیلش این بود که این تعیین تکلیف برای همه امت اسلامی و امت انسانی تا آخرین نقطه‌ای که می‌تواند حرکت کند، انجام شود.
چرا؟ چون اسلام، به تعبیر امام کبیرمان امام راحل، «الحکومة» است؛ ایشان در کتاب خود فرمودند اسلام همان حکومت است، یعنی همه اسلام در حکومت متجلی می‌شود، زیرا وقتی حکومت آمد، مشخص می‌شود که حکومت است که مسیر ولایت، مسیر هدایت و مسیر رشد مردم را تعیین می‌کند. پس غدیر چنین حرکتی در طول تاریخ بشر است.

غدیر؛ عید اسلامی و عامل وحدت

روز غدیر را روز عید معرفی کرده‌اند؛ فرموده‌اند: «افضل اعیاد امت پیامبر». در این نکته باید توجه شود که نباید غدیر را فقط به نام یک ایده شیعی معرفی کنیم؛ زیرا غدیر مسئله‌ای صرفاً شیعی نیست، بلکه مسئله‌ای اسلامی است. این را تکرار می‌کنم: غدیر مسئله‌ای اسلامی است.
چرا؟ نخست، کسی که درباره غدیر سخن گفته، پیامبر اسلام(ص) است؛ و پیامبر اسلام(ص) در زمان خود، شیعه و سنی نداشت. دوم آنکه خود پیامبر(ص) فرمودند این «افضل اعیاد امت من» است. یعنی این عید عامل تفرقه در امت اسلام نیست، بلکه عامل وحدت و انسجام است.

ولایت؛ زیربنای نظم، عدالت و عزت

غدیر رخدادی است که تعیین تکلیف می‌کند. چگونه؟ با معرفی امامت و در حقیقت ولایت و امامت به‌منزله نقطه ثقل نظم جامعه. در نگاه اسلامی، نظام اجتماعی باید بر پایه «نظم الهی» بنا شود. این نظم بر سه رکن استوار است: وحدت، عدالت و عزت. تحقق این ارکان مستلزم وجود رهبری عادل در رأس جامعه است که ولایت الهی را جاری کند. سیره امیرالمؤمنین(ع) گویای دغدغه عمیق ایشان برای حفظ وحدت است. نپذیرفتن بیعت ابوسفیان توسط ایشان، باوجود منافع ظاهری، نشان داد علی(ع) هیچ‌گاه برای کسب قدرت، حاضر به همکاری با دشمنان ریشه‌دار اسلام و برهم زدن انسجام امت نبود. بنابراین دست در دست دشمن اسلام دادن، حتی اگر در برخی جهات منفعت شخصی یا منفعت مذهبی هم داشته باشد، پذیرفتنی نیست.

تبلیغ غدیر و مسئولیت جهاد تبیین

غدیر یک حرکت بزرگ اجتماعی است و ما درباره آن چند تکلیف داریم. نخستین تکلیف، تبلیغ غدیر است. اگر در غدیر همه به تکلیف خود عمل می‌کردند، اگر جهاد تبیین محقق می‌شد، اگر کسانی که در غدیر بودند به دنیا دل نمی بستند؛ بلکه زبان می‌گشودند، اگر درخواست صدیقه طاهره(س) با پاسخ همراه می‌شد؛ هرگز آن انحرافی که در امت اسلام اتفاق افتاد، رخ نمی‌داد. اما آن افراد به تبلیغ و تبیین مسئله عمل نکردند. این تکلیف امروز هم باقی است و بر عهده ماست. در آن روز حتی پیامبر(ص) هم تکلیف داشت، پیامبر اسلام(ص) در کمتر جایی از قرآن با چنین خطابی مواجه شده است. اما در اینجا فرمود: «وَ إِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَه»؛ یعنی اگر این مأموریت و مسئولیت را انجام ندهی، رسالت خود را انجام نداده‌ای و مسئولیت به پایان نرسیده است.
البته در اینجا جای سخن هست که این تذکر، خطاب به خود پیامبر(ص) نیست؛ بلکه «نزل القرآن به ایاک اعنی واسمعی یا جاره»؛ یعنی قرآن نازل شده و به تو می‌گویم تا همسایه بشنود. اما شاید برای امروز ما هم باشد. اگر عدم تبلیغ غدیر در روز غدیر توسط پیامبر(ص) موجب تهدید الهی است، امروز هم اگر ما درباره غدیر و غدیر امروزمان این تلاش را نکنیم، باز هم مورد تهدید خواهیم بود.

بیعت با صاحب غدیر و امتداد آن در زمانه ما

دومین وظیفه ما، بیعت با استمرار خط ولایت است. همان‌گونه که پیامبر(ص) برای بیعت مردم با علی(ع) خیمه برپا کرد، ما نیز موظف به بیعت و حمایت از نظام ولایی هستیم. همان‌گونه که درباره امام راحل و امام شهید وظیفه بیعت و تبیین و تبلیغ داشتیم، درباره امام سوم جامعه نیز همین وظیفه را داریم. فرقی نمی‌کند؛ راه همین است. نکته این است که این خط، بی‌پایان است. راه امام، راه امام راحل، خط بی‌پایان است. چرا؟ چون آغاز آن از خود امام نبوده، از غدیر بوده، از بعثت بوده است. راهی که امام راحل(ره) احیا کرد، خطی بی‌پایان (الخطّ اللامتناهی) است که از بعثت آغاز شده، در غدیر به کمال رسیده و در دوران انقلاب اسلامی توسعه یافته است. این مسیر با هدایت رهبری مقتدر، تا رسیدن به نتیجه نهایی ادامه خواهد داشت.

بزرگداشت غدیر در جامعه و خانواده

در پایان خاطرنشان می‌کنیم باید بزرگداشت غدیر را به‌عنوان یک وظیفه دینی مورد توجه قرار دهیم. به‌ویژه در خانواده‌ها، در جامعه شهری و روستاییمان، این تبریک‌گویی روز غدیر، جشن گرفتن و شادمانی در روز غدیر، جزو دستورات اسلامی است. اصلاً اگر از این هم جلوتر برویم، پیامبر اسلام(ص) وقتی غدیر رخ داد و ولایت منصوب و حکومت تعیین شد، از خوشحالی فرمود: «هنّئونی، هنّئونی»؛ یعنی مردم بیایید به من تبریک بگویید که این مسئولیت انجام شده است. پس امروز هم باید این روز را به‌عنوان یک عید بزرگ اسلامی بدانیم و در جامعه‌مان به آن عمل کنیم. همچنین کتابی نیز نوشته‌ام ـ که چند سال پیش چاپ شده ـ با عنوان «غدیر؛ تجلی ولایت و فضیلت» که می‌توانید آن را استفاده و مطالعه کنید.