دانشمندان در کشفی شگفتانگیز، نوعی خیار دریایی را شناسایی کردهاند که بافت جداشده از بدن آن میتواند بدون تغذیه ویژه، شرایط استریل یا حمایت آزمایشگاهی، سالها به زندگی ادامه دهد؛ یافتهای که ممکن است مرزهای تعریف حیات را تغییر دهد.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران به سرپرستی «سارا جابسون» از دانشگاه مموریال کانادا دریافتند که قطعات کوچکی از بافت گونهای خیار دریایی به نام Psolus fabricii پس از جدا شدن از بدن جانور نه تنها از بین نمیروند، بلکه زخمهای خود را ترمیم کرده، به رشد ادامه میدهند و حتی پس از گذشت بیش از سه سال همچنان زنده هستند.
نتایج این تحقیق که در نشریه علمی Science Advances منتشر شده، یکی از بنیادیترین فرضیات زیستشناسی را به چالش میکشد؛ این باور که هر بافتی پس از جدا شدن از بدن موجود زنده، دیر یا زود خواهد مرد.
آزمایشی که دانشمندان را شگفتزده کرد
محققان بخشهایی از اندامهای مکنده این خیار دریایی را جدا کرده و در ظروف حاوی آب طبیعی دریا قرار دادند. برخلاف روشهای رایج کشت سلولی، هیچ ماده مغذی اضافی، آنتیبیوتیک یا شرایط استریل ویژهای برای نگهداری این بافتها در نظر گرفته نشد.
اما اتفاقی غیرمنتظره رخ داد. طی دو روز نخست، بافت آسیبدیده در محل برش از بین رفت و دفع شد. سپس بخشهای سالم اطراف زخم به تدریج جمع شدند و ظرف حدود شش روز محل بریدگی را کاملاً بستند.
دانشمندان این نمونهها را «LiPfe» یا «بافت زنده و جاودانه P. fabricii» نامگذاری کردند.
برای اطمینان از اینکه بافتها واقعاً زنده هستند و صرفاً به شکل غیرعادی تجزیه نمیشوند، پژوهشگران مجموعهای از آزمایشهای سلولی و شیمیایی انجام دادند.
نتایج نشان داد فرآیند تقسیم سلولی، ترمیم بافت و مرگ برنامهریزیشده سلولها به طور فعال در این قطعات ادامه دارد. همچنین سلولهای ایمنی ویژهای که نقش مشابه گلبولهای سفید در انسان دارند، در محل زخم تجمع کرده و بقایای سلولی را پاکسازی میکنند.
بررسیها همچنین نشان داد این بافتها قادرند اسیدهای آمینه و مواد مغذی محلول در آب دریا را جذب کرده و برای ادامه حیات خود استفاده کنند.
برای مقایسه، محققان آزمایش مشابهی را روی چندین گونه دیگر از جمله ستارههای دریایی، توتیای دریایی، ستاره شکننده و سایر خیارهای دریایی انجام دادند.
تمام این گونهها در روزهای نخست قادر به ترمیم زخم بودند، اما هیچیک بقای طولانیمدت نداشتند. بیشترین مدت بقای ثبتشده در سایر گونهها حدود ۱۰۴ روز بود، در حالی که نمونههای Psolus fabricii پس از گذشت بیش از سه سال همچنان زنده باقی ماندند.
راز جاودانگی در چیست؟
دانشمندان معتقدند: دلیل این توانایی خارقالعاده ممکن است به ترکیبات شیمیایی خاصی به نام «پسولوسوزیدها» (Psolusosides) مربوط باشد؛ موادی که تنها در این گونه یافت میشوند و در مطالعات پیشین خواص ضدباکتریایی و محافظتی از خود نشان دادهاند.
فرضیه اصلی این است که این ترکیبات مانند یک سپر شیمیایی طبیعی عمل کرده و از بافت جداشده در برابر عفونت و تخریب محافظت میکنند، هرچند برای اثبات قطعی این موضوع تحقیقات بیشتری لازم است.
یکی دیگر از یافتههای جالب پژوهش این بود که بخشهایی از شاخکهای این خیار دریایی حتی پس از جداسازی، همچنان در واکنش به لمس منقبض و منبسط میشدند؛ رفتاری که نشان میدهد شبکههای عصبی موجود در بافت هنوز فعال هستند.
پژوهشگران میگویند: این کشف مرز میان «حیات یک موجود کامل» و «استقلال سلولی» را کمرنگ میکند و ممکن است دانشمندان را ناچار سازد تعریف سنتی خود از زنده بودن را بازنگری کنند.
به باور محققان، این بافتهای خودپایدار میتوانند به ابزاری ارزشمند برای مطالعات زیستشناسی، آزمایش داروها، بررسی آلایندههای محیطی و پژوهشهای ترمیم بافت تبدیل شوند؛ آن هم بدون نیاز به استفاده گسترده از حیوانات آزمایشگاهی زنده.
اگر تحقیقات آینده این نتایج را تأیید کند، خیار دریایی Psolus fabricii میتواند به یکی از عجیبترین نمونههای شناختهشده حیات در طبیعت تبدیل شود؛ موجودی که بخشی از بدنش پس از جدایی، گویی زندگی مستقل خود را آغاز میکند.
مترجم: ندا جوادهراتی