به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست «حوزه پیشرو و سرآمد در دانشهای تخصصی کلام، تفسیر، حدیث و روانشناسی» به صورت مجاز و پخش از تلویزیون اینترنتی حوزه، به همت پژوهشگاه قرآن و حدیث قم برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدکاظم طباطبایی رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث عنوان کرد: در جریان برگزاری همایش سده بازتاسیس حوزه علمیه قم، کارهای متعددی انجام شد که فرصتی برای بازخوانی دانشهای حوزوی به ویژه دانشهای بنیادی فراهم کرد.
رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث ادامه داد: قرآن و سنت بسترسایر دانشها هستند به همین خاطر جایگاه قرآن و حدیث در حوزه پیشرو آینده باید مورد توجه بیشتر قرار بگیرد
وی بیان کرد: رهبر شهید انقلاب در پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» حوزه علمیه را مرکزی معرفی کردند که در گذشته توقف نکرده است و پاسخگویی نیازهای روز بشر است. همچنین ایشان تاکید کردند که حوزه علمیه برای پیشرفت نیازمند ارتقای سطح علمی و توجه به یافتههای به روز جهان دارد.
حجتالاسلام والمسلمین طباطبایی با اشاره به جایگاه قرآن و سنت در ایجاد نظامات اجتماعی گفت: قرآن و سنت به عنوان ارکان منابع معرفتی باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و در این بین حدیث به عنوان تفسیر قرآن و یکی از ثقلین جایگاه ویژهای دارد.
وی با تاکید بر اینکه علوم حدیث مادر علوم اسلامی است، تصریح کرد: حدیث نه تنها یک دانش پشتیان نیست، بلکه قرآن و حدیث مرجع تولید فکر و تمدن ساز هستند. به حدیث نباید فقط به عنوان منبع تاریخی و کهن نگاه کرد؛ بلکه باید به عنوان چشمه جوشانی برای استنباط نگاه کنیم.
رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث گفت: با وجود اهمیتی که علوم حدیث دارد؛ اما در گذشته توجه زیادی به آن نشده است و همواره زیر سایه فقه بوده و به حدیث با رویکرد فقهی نگاه شده است و اعتبار سنجی آن نیز تحت سایه اصول فقه بوده است.
وی اضافه کرد: برای اینکه بتوانیم نظریه جامع سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و.. از قرآن و روایات استخراج کنیم نباید نگاهی تک بعدی به حدیث داشته باشیم؛ بلکه باید خانواده حدیث و آیات را در نظر بگیریم و از آن مبنای ساختارهای اجتماعی را ایجاد کند. اما برای تحقق این امر الزاماتی لازم است.
الزام اول:
حجتالاسلام والمسلمین طباطبایی اظهار کرد: اعتبارسنجی که اکنون در حوزه حدیث رواج دارد برای تحقق این امر کارآمد نیست، زیرا در گذشته حدیث زیر مجموعه فقه بوده و فقها با رویکردهای رجالی یا فقهی اقدام میکردند و حدیث زیر سایه فقه و اعتبار سنجی آن بر اساس اصول فقه بوده است. به همین خاطر باید رویکرد اعتبار سنجی نیز تغییر کند.
الزام دوم:
رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث با اشاره به لزوم تاسیس دانشهای جدید در عرصه حدیث گفت: باید دانش فقه الحدیث، اصول حدیث و اصول فقه الحدیث تاسیس شود. اشتراکاتی بین دانش اصول فقه و اصول فقه حدیث وجود دارد؛ اما با هم تفاوت دارند. برای اینکه حدیث بتواند به مسائل امروز جامعه پاسخ بدهد باید توجه بیشتری به آن شود.
الزام سوم:
وی با تاکید بر اینکه باید نسبت به حدیث خوانی و حدیث فهمی توجه بیشتری شود، افزود: در عرصه آموزش نیز در حوزههای علمیه باید توجه بیشتری به علوم حدیث شود. زیرا با نگاه فقهی که به حدیث وجود دارد روایات فقهی زیر مباحث فقهی مطرح میشود و این مسئله سبب شده است که طلاب در مواجه با روایات اخلاقی نیز رویکرد فقهی داشته باشند.
حجتالاسلام والمسلمین طباطبایی تاکید کرد: باید نظام آموزشی در سطح و خارج اصلاح شود و همانطور که خارج فقه و کلام داریم باید درس اصول فهم یا اصول فقه حدیث و خارج روایات اخلاقی، خارج روایت معرفتی و... را هم به صورت رسمی داشته باشیم.
الزام چهارم:
وی بیان کرد: یکی دیگر از ضرورتها تاسیس پژوهشکدههای تخصصی حدیث و فقه حدیث است. البته پژوهشکدههایی در عرصه حدیث وجود دارند؛ اما نیازمند پژوهشکدههای اختصاصی هستیم.
رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث تاکید کرد: قرآن و حدیث به عنوان منابع هستند و برای ارتباط و استفاده از آن در دانشهای دیگر مانند علوم انسانی نیازمند رشتههای میان رشتهای هستیم
وی ادامه داد: مباحث اصول فقه و حدیث باید به عنوان دانش مستقل مورد توجه قرار گیرد. ما منابع اعتبار سنجی روایت را داریم اگر بخواهیم نظام نگاری حدیث داشته باشیم باید پژوهشکدهها طرحهای کلانی را برای بررسی مجموعههای حدیثی طراحی و اجرا کنند تا بتوانند مدلهای نظام ساز تدوین و به جامعه علمی عرضه کنند.
الزام پنجم:
حجتالاسلام والمسلمین طباطبایی بیان کرد: در برههای در عرصه دیجیتال سازی منابع پیشرو بودیم، اما با ورود هوش مصنوعی از این مسیر عقب ماندیم. هوش مصنوعی اگرچه در دانشهای غربی قوی است؛ اما در گزارههای روایی ضعیف است به همین خاطر باید هوش مصنوعیهای بومی را در این عرصه را تقویت کنیم.
الزام ششم:
وی با اشاره به درون گرایی حوزه در عرصه حدیث گفت: اقداماتی که پیرامون حدیث صورت گرفته، بیشتر در درون حوزه بوده است به همین خاطر در پژوهشهای غربی و اهل سنت کمتر ارجاع به کارهای شیعی صورت گرفته است. باید ارتباط و مفاهمه صورت بگیرد و این مسئله نیازمند تقویت نهضت ترجمه در علوم حدیث و ارتباط با خارج از حوزه علمیه است. اگر این کار انجام شود نیازهای جامعه و جهان را بهتر درک میکنیم..
بایسته های حرکت در مسیر تمدن سازی
حجتالاسلام والمسلمین محمد کاظم رحمان ستایش رئیس پژوهشکده تفسیر اهل بیت (ع) هم عنوان کرد: رهبر شهید انقلاب بر مسئله تمدن سازی و نظامات اجتماعی تاکید داشتند و سایر مباحثی که مطرح کردند در سمت و سو هدف گذاری برای این مسئله بوده است.
رئیس پژوهشکده تفسیر اهل بیت (ع) ادامه داد: تفاسیر قرآنی که از رهبر شهید انقلاب منتشر شده است با نگاه اجتماعی به آیات بوده است که در اصطلاح به آن گرایش اجتماعی و عصری سازی قرآن یاد شود.
استاد حوزه ادامه داد: «به اجتماع آوردن قرآن» آرمان رهبر شهید انقلاب از قبل انقلاب تا زمان شهادتشان بود و در این راستا به ترجمه تفسیر فی ظلال قرآن از سید قطب پرداختند، زیرا سید قطب نیز همین ایده را داشته است.
وی یادآور شد: نگاه تمدنی یک نگاه کلان است؛ یعنی فراکشوری و فراشهری است و به معنای مجموعه مسلمین و آنچه به مسلمین مربوط است میشود. در این مسیر هر کدام از اجزایی که در مسیر تمدنی قرار میگیرد باید خودشان را بازتعریف کنند تا همواره در مسیر باشند و به درستی مسیر را طی کنند و نمیتوان یک شخص برای همه این اجزا مسیر را تعیین کند؛ بلکه ریل گذاری کافی است.
حجتالاسلام والمسلمین رحمان ستایش گفت: پژوهش از پایههای آموزش و تبلیغ است و بدون آموزش هیچ کدام معنا ندارد، زیرا برای تبلیغ و آموزش نیاز به منابعی داریم تاثیرگذار باشد. در پیام رهبر شهید انقلاب به همایش سده حوزه نیز به مسئله تخصص تاکید شده است که تخصص نیز برآمده از پژوهش است.
وی اضافه کرد: لازمه پژوهش، روش است. مسئله روش در حوزه علمیه قبل از انقلاب مغفول بود. برای مثال یک طلبه سالهای طولانی در درس خارج حضور پیدا میکرد و خودش بر اساس جمع آوریهایی که داشته روشی را برای خود ایجاد میکرد که باز هم نمیتوانست این روش را برای دیگران تشریح کند، زیرا سازمان یافتگی نداشت. عدم روشمندی سبب میشود که افراد با استفاده از منابع مشترک به نتیجههای مختلف برسند،اما با روش مسیرها کوتاه و دقیق میشود.
حجتالاسلام والمسلمین رحمان ستایش گفت: دهه ۶۰ در قم حدود ۱۴ کتاب در عرصه قرآن نوشته شد که در دهههای بعد چندین برابر شد. اقداماتی هم در مسائل روشی در عرصه قرآن انجام شده است، اما روشی استانداردی که مورد پذیرش قرار بگیرد انجام نشده است.
وی با اشاره به اینکه خلاء دیگری مسئله مهارت است، تصریح کرد: موسسات آموزشی حوزوی و دانشگاهی متعددی در عرصه قرآن فعالیت میکنند که دانشجویان و طلاب در عرصه علمی قوی هستند، اما در عرصه مهارتی کمبودهایی دارند و باید به این مسئله توجه بیشتری شود. برخی به صورت موردی از امکانات موجود استفاده کردند و رشد پیدا کردند، اما این رشد تک بعدی است؛ در حالی که اگر به آن توجه کنیم افراد به راحتی به صورت همه جانبه رشد پیدا میکنند.
رئیس پژوهشکده تفسیر اهل بیت (ع) اظهار کرد: بعد از انقلاب اسلامی به اسلام و قرائت اسلام ناب یعنی تشیع بیشتر پرداخته شد و شیعیان جهان گسترش یافتند، اما باید توجه داشته باشیم که گسترش اسلام و تشیع نیازمند توجه بیشتر است. شاید برخی مسائل برای ما ایرانیها که پیشینهای قوی در این عرصه داریم شبههای ایجاد نمیکند، اما برای مسلمانان کشورهای دیگر ممکن است باعث شبهه شود. برای مثال در آفریقا کسانی که بر ضد اسلام تبلیغ میکنند به مسئله برده داری اسلام میپردازند.
وی با تاکید بر اهمیت تخصص گرایی در موضوعات متعدد، تصریح کرد: در بین یهود دانشمندان اسلام پژوهی داریم که سخنانشان به فارسی ترجمه میشود و مورد توجه قرار میگیرد که باید به آنها پاسخ داده شود.
رئیس پژوهشکده تفسیر اهل بیت (ع) بیان کرد: باید منابع تولید کنیم تا دیگران به آن رجوع کنند و مورد استناد پژوهشها قرار بگیرد. در دورهای صوفیه و اصطلاحات آنان بین مردم رواج یافته بود. علما برای مقابله با این مسئله به دنبال راه بودند و تنها راه را رواج احادیث بین مردم یافتند، اما احادیث پراکنده بودند و این مسئله را دشوار میکرد به خاطر همین افرادی مانند علامه مجلسی کتبی مانند بحارالانوار را کتابت کردند تا احادیث جمع آوری شود امروز نیز باید به صورت نظام مند این امر صورت بگیرد تا مورد استناد در پژوهشها قرار بگیرد.
چرا بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» مهم است؟
در ادامه، حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی در بررسی بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» و بیان راهکارهای اجرایی سازی آن عنوان کرد: این بیانیه از دو جهت دارای اهمیت است:
اول اینکه این بیانیه از سوی شخصیتی صادر شده است که در تاریخ معاصر با دید تحقیق عمیق حوزههای علمیه را شناخته و پیگیری کرده است. ایشان در دهه ۴۰ برای حوزه خراسان اولین گزارش تحلیلی از حوزه علمیه را نوشتند.
استاد حوزه علمیه قم با تاکید بر اینکه رهبر شهید انقلاب در طول زمان به ابعاد، آینده و ضعفهای حوزه توجه ویژه داشتند، تصریح کرد: بیانیه محصول تجربه پرمایه از حضور در حوزه اعم از قم و خراسان، بازبینی وضعیت حوزه درگیر در میدان عمل، کنشورزی به عنوان روحانی برجسته و مشاهده روزمره حوادث در حوزه است.
دومین نکته این است که بیانیه در اوج پختگی و با تعامل، دقت و کاوش جدی ایشان صادر شده است همچنین محصول اندیشه ورزی شخص رهبر شهید انقلاب است. به عبارتی این سند از شخصیتی پخته است که از درون و بیرون حوزه را رصد میکند.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی با اشاره به اینکه بیانیه باید از دو دریچه مورد خوانش قرار بگیرد:
اولین دریچه درون مایه متن است که بررسی تحلیل ها، کاستیها و بایستههایی است که متن به تصویر کشیده است؛
دریچه دوم بررسی چگونگی اجرایی و عملی کردن مطالبات و پیشنهادات است. امروز رسالت حوزه علمیه و پژوهشکدهها این است که سهم خود را در اجرایی سازی این مطالبات ایفا کنند و راهکار آن را ارائه کنند.
رئیس بنیاد امامت ادامه داد: تحلیل نگاه گفتمانی بیانیه نشان میدهد که رهبر شهید انقلاب دو منظر مختلف نسبت به کلام داشتند:
منظر اول اینکه دانش کلام به عنوان دانش رسمی و تاریخی در حوزههای علمیه است که در کنار سایر دانشها مورد قبول است.
منظر دوم، بخش نوآورانه بیانیه است. امروز به خاطر تحولات جهانی و ملی و ظرفیتهایی که جهان تشیع پیدا کرده است مطالباتی متوجه دانش کلام است.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه رهبر شهید انقلاب از کلام به عنوان دانشهای اصلی حوزه علمیه یاد کردند، یادآور شد: توجه و سازماندهی به بیانات رهبر شهید انقلاب در بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» میتواند نقطه عطف کلام در تاریخ این رشته را رقم بزند.
وی با بیان اینکه «منشور حوزه و روحانیت» از امام راحل و بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» از رهبر شهید انقلاب باید در دو ظرف تاریخی متفاوت بررسی شود، ادامه داد: تفاوت گفتمانی این دو بیانیه نشان دهنده جهش فکری، فرهنگی و اجتماعی در جامعه ایران و ادبیات حوزه معاصر است.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی بیان کرد: رهبر شهید انقلاب در بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» برای حوزه علمیه پنج رسالت اصلی مشخص میکنند که اگر چه به برخی به ظاهر با دانش کلام ارتباطی ندارد، اما در باطن مرتبط به کلام است.
تاثیر علم کلام در پنج رسالت بزرگ حوزه:
رسالت اول: حوزه علمیه یک مرکز علمی با تخصصهای معیّن است
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب به حوزه به عنوان نظام تولید و تدریس نگاه میکنند. ایشان فرمودند که برنامههای درسی حوزه باید به گونهای نوشته شود که فقه روشن بین، پاسخگو، به روز، فنی، متکی به شیوهای اجتهادی همراه با فلسفه روشن، دارای امتداد اجتماعی و دارای صاحب نظر در شاکله زندگی جامعه در کنار دانش کلام استوار با قدرت اغنا توسط استادان ماهر تدریس شود.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب در اولین سفرشان بعد از رهبری به قم فرمودند حوزه علمیه دارای دو پایه فقه و کلام است. در طول زمان دانش فلسفه در کنار این دو دانش آوردند. البته نباید تصور کرد منظورشان فلسفه مرسوم و رایج حوزه است، بلکه منظور دانش عقلی اندیشمندانهای است که میخواهد بنیان گفتمان انسانی بگذارد. به عبارتی دانش کلام بال دوم دانش فقه است که نیاز به زیرساخت عقلانیت به نام فلسفه داد.
رسالت دوم: مرکز تربیت نیروی مهذّب و کارآمد برای هدایت دینی و اخلاقیِ جامعه
وی ادامه داد: این رسالت به ظاهر ربطی به دانش کلام ندارد، اما ذیل این رسالت شش محور وجود دارد که همه متوجه دانش کلام است. ایشان رسالت بزرگ حوزه علمیه را «بلاغ مبین» دانستند و فرمودند «بلاغ مبین که گسترده عظیم از معارف والای توحیدی تا وظایف شخصی شرعی است.» همچنین آشنایی با فضای فکری جامعه و ایجاد تناسب میان برنامههای تبلیغی با واقعیتهای فکری و فرهنگی را دیگر زیر مجموعه این رسالت آوردند که همان وظیفه کلام است همچنین فرمودند «تازهترین و شایعترین القائات و آفات فکری و اخلاقی و گردآوری آنها همراه با ارائه بهترین و رساترین پاسخ باید در حوزه فراهم شود.» این کار دانش کلام است؛ به عبارتی تبلیغ هم کار دانش کلام است.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی اضافه کرد: رهبر شهید انقلاب فرموندند «کار تبلیغ فقط موضع سلبی نیست، بلکه مهمتر از آن موضع ایجابی و تهاجمی است.» بدون دانش کلام کارآمد و روزآمد تبلیغ از دیدگاه رهبر شهید انقلاب امکان پذیر نیست.
رسالت سوم: خطّ مقدّم جبهه تقابل با تهدیدهای دشمنان در عرصههای گوناگون
استاد حوزه علمیه بیان کرد: بزرگترین مشکل دنیای معاصر، سکولار و جدایی دین از سیاست است. تبیین سکولاریزم و تبیین پیوند میان سیاست، اجتماع و دین به عهده کلام است
رسالت چهارم: مرکز تولید و تبیین اندیشهی اسلام در باب نظامات اجتماعی
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: رهبر شهید انقلاب فرمودند: «بیشک هر یک از این نظامها متّکی بر یک پایهی فکری ــ چه برآمده از ذهن متفکّران و صاحبنظران، و چه زاییده از سنّتها و عادتهای بومی و ارثی ــ و برخاسته از آن است.» حوزه علمیه برای نظام اندیش بودن نیازمند چارچوب معرفتی است که برای اینکار نیاز به دانش کلام دارد.
رسالت پنجم: مرکز و شاید قلّهی نوآوریهای تمدّنی و آیندهنگریهای لازم در چارچوب پیام جهانی اسلام
وی اظهار کرد: این رسالت از مهمترین رسالتهای حوزه است. نگاه تمدن گرایانه به پیام جهانی اسلام رسالت امروز حوزه علمیه است. اگر قرار است افق آینده تمدن اسلامی از درون تشیع ابلاغ و صادر شود نیازمندهای ساختارهای فکری هستیم و تا تفسیر ما از جهان، جامعه و انسان تبیین نشود امکان تقابل با تمدن جاهلانه غرب وجود ندارد.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی یادآور شد: رهبر شهید انقلاب یکی از پرخوان ترین شخصیتهای علمی معاصر هستند. ایشان با رصد و پختگی که داشتند بیانیه را صادر کردند و باید این بیانیه به عنوان سند راهبردی مورد دقت و تامل قرار گیرد تا بتوانیم اجرایی کنیم.
لزوم استخراج تئوری از آیات و روایات
در بخش پایانی نشست، حجتالاسلام والمسلمین عباس پسندیده درباره الزامات «حوزه پیشرو و سرآمد» عنوان کرد: بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد یکی از سندهای آینده پژوهی حوزه است.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: رهبر شهید انقلاب معتقد بودند که حوزه علمیه باید علوم اسلامی را امتداد اجتماعی دهد؛ یعنی پاسخگویی به مسائل نو، نظام سازی و تمدن سازی داشته باشد.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب در بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» چهار محور را تبیین کردند؛ قرآن و حدیث را به عنوان منبع معرفی کردند، مردم و جامعه را به عنوان کاربرها و مشتریها حوزههای علمیه معرفی کردند، فقه و تفقه به عنوان روش معرفی کردند و تمدن نوین اسلامی را به عنوان چشم اندازی که باید به آن توجه شود، مطرح کردند.
وی بیان کرد: دورهای در حوزه علمیه داشتیم که تاسیس و انباشت میراث معرفتی است؛ یعنی محدثان و مفسران انواع منابع را انجام دادند، اما امروز در مرحلهای قرار داریم که تمدن سازی است. مرحله تمدن سازی و نظام سازی انتخابی نیست، بلکه خداوند طراحی کرده است و حوزه در نقطه انتخاب نیست.
استاد حوزه علمیه قم اظهار کرد: برای نظام سازی نباید به انباشت دانشی ادامه بدهیم، بلکه باید وارد دانش تمدنی شویم. در دانش انباشتی موضوع مطالعه قرآن و حدیث است، اما در دانش تمدنی قرآن و حدیث به عنوان منبع هستند و چشم ما به جامعه است که چه چیزی نیاز دارد و چه اقدامی باید انجام دهیم. در این مسیر باید به سمت تحلیلهای و تبیینهای مهم برویم.
حجتالاسلام والمسلمین پسندیده ادامه داد: در قرآن و روایت خام فروشی داریم، در حالی که هر آیه و روایت منبعی برای تولید علم است. کار دانش توصیه نیست، بلکه کشف پدیدهها است.
استاد حوزه در رابطه با پاسخگویی به مسائل نو گفت: نظریههای غربی نتوانستند پاسخگو باشند که چرا مردمی که دو دهه فشار اقتصادی شدید دارند پشت نظام ایستادند. باید در مقابل نظریات غربی نظریاتی مانند نظریه قدرت، فتنه و... بر اساس قرآن و روایات ارائه کنیم.
وی ادامه داد: گاهی در جامعه اسلامی فتنه در جامعه ایجاد میشود، نظریات علوم سیاسی در این زمینه پاسخگو نیست. امام علی (ع) میفرماید: «انّما بدء وقوع الفتن». همچنین در فتنهها نقش مردم برای رفع آن بسیار مهم است. رهبر شهید انقلاب فرمودند که مردم خودشان به میدان میآیند. این یک پیش بینی درست بود، ولی باید به درستی تبیین شود که این در خطبههای نهج البلاغه وجود دارد. «حوزه پیشرو و سرآمد» که باید نظام سازی و تمدن سازی کند نیازمند این است.
حجتالاسلام والمسلمین پسندیده گفت: برخی افراد مشکلات را بزرگ میبینند و برخی مشکلات را کوچک میشمارند، اما تفاوت این دو دیدگاه از کجا ایجاد میشود؟ این پرسش در منابع اسلامی پاسخ دارد که اگر به تئوریها تبدیل نشود قابل بحث، توصیه و به کارگیری در جامعه نخواهند بود.
وی ادامه داد: در روایات آمده است: «هر که زهد کند در دنیا سهل آید بر وی مصیبتها» در اینجا زهد روش است. در روایت دوم آمده است: «مَنْ صَبَرَ هَانَتْ مُصِیبَتُه؛ هر که شکیبایی کند، مصیبت او آسان شود.» روایت متعددی نشان میدهد که چرا مردم مصیبتها را بزرگ یا کوچک میشمارند. این نیاز به تئوری سازی دارد.
استاد حوزه علمیه با اشاره به اینکه تئوریها باید کاربردی شود، تصریح کرد: مردم وقتی مورد نکوهش اجتماعی قرار میگیرند چه اقدامی باید انجام بدهند؟ امام باقر (ع) میفرماید که فکر کنید، بررسی کنید اگر راست میگویند که مصیبت رسوایی نزد خدا بزرگتر از رسوایی نزد مردم است و اگر دروغ بگویند، تو بدون رنج ثواب بدست آوردهای.
حجتالاسلام والمسلمین پسندیده بیان کرد: امام باقر (ع) در این جا از قاعده انسان شناسی مقایسه استفاده میکند. مقایسه کردن میتواند فشار روانی را کم کند؛ وقتی مقایسه میکنیم که رسوایی نزد خداوند بزرگتر است پس رسوایی نزد مردم آزار کمتری به فرد میرساند. علم نیاز به این نوع تبیین دارد.
استاد حوزه علمیه قم یادآور شد: قرآن و حدیث باید منبع قرار بگیرند و در فرآیند تولید علم و کاربردی سازی قرار بگیرند. در این صورت نظامهای اجتماعی و مسئولین مبتنی بر آن دستورالعمل اجرایی دارند.
انتهای پیام