صاحبخبر - گروه دیپلماسی-الهام یلمی: در حالی که دونالد ترامپ از آمادگی آمریکا برای حملهای «بسیار بزرگ» علیه ایران خبر داده بود، همزمان اعلام کرده اجرای آن را برای فراهم شدن فرصت مذاکره به تعویق انداخته است؛ موضعی دوگانه که بار دیگر تردیدها درباره راهبرد واشنگتن در قبال جنگ فرسایشی با ایران را افزایش داده و نشان میدهد کاخ سفید میان تشدید درگیری و خروج از بحران گرفتار شده است.
به گزارش روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز، زمانی که ترامپ در ۲۸ فوریه همراه با اسرائیل وارد جنگ علیه ایران شد، پیشبینی کرده بود که این درگیری طی چهار تا پنج هفته پایان مییابد. اما اکنون جنگ وارد سومین ماه خود شده و ترامپ میان دو رویکرد متناقض گرفتار است؛ از یک سو تلاش برای وادار کردن ایران به تسلیم و از سوی دیگر تمایل به اعلام پیروزی و پایان دادن به جنگ.
این وضعیت باعث شده اظهارات ترامپ درباره جنگ بارها متناقض باشد. او در مقطعی اعلام کرده بود جنگ تمام شده، اما همزمان گفته بود آمریکا هنوز نیاز دارد کار را تمام کند. همچنین در ماه آوریل تهدید کرده بود که امشب یک تمدن کامل نابود خواهد شد و هرگز بازنخواهد گشت، هرچند پیش از پایان ضربالاجل تعیینشده خود عقب نشست.مقامهای نظامی آمریکا میگویند ایران مقاومت قابل توجهی از خود نشان داده و همچنان توانایی وارد کردن خسارت جدی را دارد. آنها تأکید میکنند که ذخایر هستهای ایران تاکنون هدف قرار نگرفته است.
این جنگ در داخل آمریکا همچنان بسیار نامحبوب است. طبق نظرسنجی مشترک نیویورک تایمز و مؤسسه سینا، ۶۴ درصد رأیدهندگان معتقدند تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ با ایران اشتباه بوده است و بسیاری از مردم از هزینههای اقتصادی ناشی از این درگیری ناراضی هستند.
بازهم چرخش از تهدید حداکثری
در حالی که پیامدهای جنگ ادامه دارد، مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و امنیت تنگه هرمز متوقف شده است. ترامپ چندین پیشنهاد ایران را رد کرده و خواستار امتیازات بیشتری در موضوع هستهای شده است. او روز دوشنبه گفت رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی از او خواستهاند حملات نظامی را به تعویق بیندازد، زیرا معتقدند هنوز امکان رسیدن به توافقی وجود دارد که رضایت آمریکا را جلب کند.
ترامپ گفت: این سه کشور و چند کشور دیگر با مقامهای ما و همینطور با ایران در تماس مستقیم هستند و به نظر میرسد شانس خوبی برای رسیدن به توافق وجود دارد.
ترامپ بار دیگر تأکید کرد هر توافقی باید مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود. اما همین موضوع یکی از اصلیترین موانع توافق میان دو کشور بوده و تاکنون آمریکا و ایران نتوانستهاند بر سر آن به تفاهم برسند.
ترامپ مشخص نکرد که آمریکا قصد داشت روز سهشنبه چه اهدافی را هدف قرار دهد، اما مقامهای آمریکایی گفتند ارتش گزینههای متعددی، از جمله حمله به سایتهای موشکهای بالستیک ایران را بررسی کرده بود.
او پیشتر نیز در شبکههای اجتماعی نوشته بود به فرماندهان نظامی دستور داده در صورت نرسیدن به توافقی قابل قبول، برای حملهای کامل و گسترده به ایران آماده شوند.
در همین راستا، نشریه آمریکایی «والاستریتژورنال» در تازهترین مطلب خود، با اشاره به ادعای ترامپ مبنی بر «درخواست رهبران کشورهای منطقه» بهعنوان علت عقبنشینی، به نقل از منابعی در کشورهای عربی خلیج فارس نوشت: «این کشورها اساساً از هرگونه برنامه برای حمله فوری به ایران بیاطلاع بودهاند.»
همزمان، نشریه آمریکایی «نیویورکتایمز» نیز به نقل از منابعی در پنتاگون، علت واقعی عقبنشینی رئیسجمهور آمریکا را «آمادگی بالای ایران برای مقابله با هرگونه حمله جدید آمریکا و افزایش شدید سطح خطر برای عملیات هوایی در مرزهای ایران» معرفی کرد.
یک مقام نظامی آمریکایی در این باره به نیویورکتایمز گفت: «فرماندهان ایرانی، الگوهای پرواز جتهای جنگنده و بمبافکنهای آمریکایی را به دقت بررسی کرده و به الگوی درستی از آنها رسیدهاند؛ به طوری که سرنگونی جت اف-۱۵ ای و آتشسوزی یک جنگنده اف-۳۵ نشان میدهد تاکتیکهای پروازی آمریکا بیش از حد قابل پیشبینی شدهاند و این امر به ایران اجازه میدهد با توانایی و پیشبینی بیشتری در برابر آنها دفاع کند.»
صرفنظر از علل فنی این عقبنشینی، به اذعان کارشناسان بینالمللی، توسل رئیسجمهور آمریکا به بهانههای واقعی یا واهی همچون «درخواست کشورهای منطقه»، پیامدهای راهبردی مهمی به همراه دارد.
«دنی سیتریونوویچ» تحلیلگر برجسته مسائل غرب آسیا، در این رابطه تاکید کرد: «عقبنشینی رئیسجمهور آمریکا از حملات ادعایی علیه ایران به بهانه درخواست کشورهای منطقه، نشانهای آشکار از ایجاد یک بازدارندگی موفق از سوی ایران در برابر کشورهای حوزه خلیج فارس است؛ چراکه این کشورها به این درک رسیدهاند که نه توان خودشان و نه توان آمریکا، قادر به جلوگیری کامل از پاسخ دفاعی ایران نیست.»
به نوشته آسوشیتدپرس، به نظر میرسد «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا با اعلام اهداف متغیر و تغییر تاکتیک سعی دارد ارزیابی و تحلیل اقدامات بعدی واشنگتن را دشوار سازد در این راستا او و دستیارانش در طی آتشبس فعلی با ایران گاه دست به تشدید تهدیدات خود زده بعد مدعی میشوند که واشنگتن در جنگ پیروز شده و ایران آماده رسیدن به یک توافق است.
برخی مقامهای آمریکایی هشدار دادهاند که اظهارات علنی ترامپ ممکن است بخشی از عملیات فریب باشد و او همچنان تصمیم به حمله داشته باشد. آنها یادآور شدند که در ماه فوریه نیز مذاکرات میان مقامهای آمریکایی و ایرانی تنها چند روز پیش از آغاز جنگ در جریان بود.
آسوشیتدپرس در ادامه این گزارش تصریح میکند هر چند ایران در جریان جنگ رمضان هدف حملات فراوان دشمن آمریکایی-صهیونیستی قرار گرفت و مقامهایش در نتیجه حملات تروریستی در ضمن این جنگ به شهادت رسیدند «هیچ شواهد و قراینی نیست که نشان دهد ایران قرار است درخواستهای ترامپ را برآورده کند و در واقع از خیلی وقت پیش بسیاری از این درخواستها را رد کرده بود. در حقیقت تهران همچنان بر مواضعش ایستاده است.»
به نوشته این رسانه همین ایستادگی ایران بوده که موجب شده ترامپ همچنان نتواند به اهداف اصلی خود برسد؛ ایران موافقتی با کنار گذاشتن برنامه هستهای یا توسعه موشکهای بالستیکش یا دست برداشتن از حمایت از نیروهای مقاومت در منطقه از جمله در غزه، عراق، لبنان و یمن نکرده است.
اهرم تنگه هرمز، ابزار اعمال فشار متقابل از سوی ایران
نکته کلیدی در این رویارویی، اهرم فشار ایران بر تنگه هرمز، شاهراه حیاتی انتقال نفت و محصولات شیمیایی در جهان است. در حالی که ارتش آمریکا بنادر ایران را محاصره کرده، تسلط ایران بر این آبراهه راهبردی موجب نوسانات شدید در بازار جهانی انرژی و افزایش قیمت بنزین در آمریکا شده است. این امر به مصرفکنندگان آمریکایی آسیب زده و به مشکلی بالقوه برای حزب جمهوریخواه با نزدیک شدن به موعد برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر تبدیل شده است. نظرسنجیها نشان میدهند که محبوبیت ترامپ در زمینه اقتصاد به شدت کاهش یافته است.
به گفته تحلیلگران، راهبرد فشار حداکثری ترامپ که در ونزوئلا و کوبا جواب داد، در ایران به دلیل برگ برنده تنگه هرمز کارساز نبوده است. در همین زمینه، علی واعظ، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران که سالها شاهد دیپلماسی بیثمر میان واشنگتن و تهران بوده، بر این باور است که هیچیک از این دشمنان دیرینه خود را در این مناقشه اخیر شکستخورده نمیبینند.
ایران همچنان از پذیرش محدودیتهای فراتر از توافق برجام، که ترامپ آن را «بدترین توافق» خواند و از آن خارج شد، خودداری میکند.
مقامات ایرانی در واکنش به تهدیدات اخیر ترامپ، قاطعانه اعلام کردهاند که «انگشت نیروهای مسلح ما بر ماشه است، در حالی که دیپلماسی نیز ادامه دارد». کاخ سفید نیز با دفاع از رویکرد ترامپ مدعی است که «همه برگهای برنده در دست اوست»، اما واقعیت میدانی نشان میدهد که اهداف اعلامشده واشنگتن، یعنی توقف برنامه هستهای و موشکی ایران و قطع حمایت از گروههای مقاومت، همچنان محقق نشده باقی مانده است.
همچنین «دیوید شنکر»، معاون وزیر امور خارجه اسبق آمریکا در امور خاور میانه که در دولت اول دونالد ترامپ خدمت کرده و اکنون عضو و کارشناس انستیتوی سیاست خاور نزدیک واشنگتن است با توصیف وضعیت فعلی به عنوان «بنبست» تصریح میدارد ترامپ به احتمال زیاد درباره بازگشت به یک درگیری نظامی تمامعیار «تردید» دارد و یکی از دلایل اصلی آن، نگرانی متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس از واکنش تلافیجویانه ایران و پیامدهای سیاسی نوسانات بازار انرژی در داخل ایالات متحده است.
∎