شناسهٔ خبر: 46559203 - سرویس سیاسی
نسخه قابل چاپ منبع: شفقنا | لینک خبر

«تنش میان شاهزاده و شاه»؛ جریان کودتا در اردن چه بود؟

صاحب‌خبر -

شفقنا- رخدادی که این روزها اردن درگیر آن بود، نقطه‌اوج تنش‌های سیاسی و رقابت‌های دو برادر ناتنی در یک خانوادهٔ سلطنتی به شمار می آید. مقامات کاخ سلطنتی اردن اعلام کردند که توطئه ای پیچیده و گسترده ای با حضور دست کم یکی از اعضای خاندان حاکم، سران دو قبیله و افرادی از نهاد امنیتی این کشور علیه پادشاه اردن در حال شکل گیری بوده است.

به گزارش شفقنا، در روزهای گذشته خبر کشف توطئه شاهزاده حمزه ولیعهد سابق اردن و چند تن از مسئولین بلندپایه این کشور تنشی سیاسی در اردن به پا کرد. تلاش‌های بسیاری جهت فهم پشت پرده و زوایای تاریک این سناریوی توطئه «شاهزاده علیه شاه» انجام شده و نظرات گوناگون و بعضاً متعارضی در این زمینه ارائه گردیده است؛ به گونه‌ای که برخی آن را سناریویی برای سرکوب مخالفان رژیم و گروهی آن را توطئه اعراب و اسرائیل برای سرنگونی ملک عبدالله، پادشاه این کشور ارزیابی کردند.

جریان کودتا در اردن چه بود؟

محافل سیاسی و امنیتی اردن شامگاه شنبه(۱۵ فروردین ۱۴۰۰) بدون افشای اطلاعات دولتی، صحنه بازداشت های بی سابقه بود به طوری که در جریان آن گروهی از شخصیت های نخبه سرشناس قبیله ای، «باسم عوض الله» مقام سابق اردنی، «حمزه بن الحسین» ولیعهد سابق اردن و بیست تن دیگر را به اتهام تهدید ثبات این کشور  دستگیر کرده اند. این بازداشت ها در پی برنامه ریزی برای توطئه علیه عبدالله دوم و سرنگونی وی صورت گرفته است.

اگرچه طبق اخبار منابع رسمی دادستان عمومی اردن همه رسانه‌های دیدار، شنیداری و چاپی این کشور را از پوشش خبری مربوط به وقایع اخیر این کشور شامل اقدام به کودتای شاهزاده حمزه – ولیعهد پیشین- و اختلافات او با عبدالله دوم منع کرده بود و خبرگزاری اردن بازداشت شاهزاده حمزه را تکذیب کرد، اما یک مقام اطلاعاتی اردن خبر داد که امیرحمزه بن الحسین در کاخش در امان تحت اقامت اجباری و حصر خانگی است.

شاهزاده حمزه بن الحسین برادر ناتنی عبدالله دوم پادشاه اردن نیز در ویدئویی که برای بی بی سی ارسال کرده بود، حصر خود را تأیید کرد و گفت که به همراه زن و فرزندانش در حصر خانگی به سر می برند.

شاهزاده حمزه بن الحسین در این ویدئو می گوید که تحت اقامت اجباری است و محافظان شخصی اش دستگیر شده اند.

شاهزاده حمزه در ادامه آورده است که جلوی خروج او از منزلش گرفته شده است و قادر نیست در توییتر توییت کند.

این مقام اردنی در ادامه این ویدئو می گوید: با رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اردن دیدار کردم و وی به من گفت که اجازه خروج از خانه و تماس با مردم و نزدیکان را نداری زیرا در نشست هایی که حضور داشته ای از دولت و پادشاه انتقاد کرده ای.

وی افزود: من مسئول فروپاشی حکومت، فساد و بی کفایتی حاکم در ساختار حاکمیتی که پانزده تا بیست سال است شدت گرفته، نیستم. من همچنین مسئول بی اعتمادی مردم به نهادهایشان هم نیستم.

شاهزاده حمزه تصریح کرده است: اردن به نقطه ای رسیده است که کسی نمی تواند بدون بازداشت و محدودیت و تهدید هیچ گونه ابراز عقیده ای کند.

وزیر خارجه اردن: شاهزاده حمزه می خواست خود را به عنوان حاکم جایگزین معرفی کند

اگرچه شاهزاده حمزه دست داشتن در هرگونه توطئه را رد کرده است، اما «ایمن الصفدی» وزیر امور خارجه و معاون نخست وزیر اردن گفت که شاهزاده حمزه یک تهدید فوری نبود بلکه تلاش هایی را به هدف تشدید خشم مردمی علیه اوضاع وخیم اقتصادی اردن و معرفی خود به عنوان حاکم جایگزین انجام می داد.

وی بیان کرد: سرویس های امنیتی برای مدت طولانی فعالیت ها و تحرکات شاهزاده حمزه(برادر ناتنی پادشاه اردن) و سایر افراد را که به دنبال هدف قرار دادن امنیت و ثبات کشور بودند، دنبال می کردند.

وی افزود: در تحقیقات انجام شده، مداخلات و تماس هایی با جناح های خارجی درباره مناسب ترین زمان برای شروع اقداماتی جهت ضربه زدن به امنیت اردن ردیابی شده است.

الصفدی ادامه داد: پس از آنکه تحقیقات اولیه نشان دادکه چنین فعالیت هایی به مرحله ای رسیده است که مستقیما به امنیت کشور لطمه می زند، سرویس های امنیتی به پادشاه توصیه کردند که این فعالیت ها و عاملان آن جهت انجام اقدامات قانونی به دادگاه امنیت دولت ارجاع شوند.

وزیر امور خارجه و مهاجران اردن در ادامه گفت: تحقیقات همچنین نشان داد که ارتباطی بین افرادی از اطرافیان شاهزاده حمزه وجود دارد که پیام هایی را به جناح هایی در خارج کشور جهت استفاده از آنها علیه امنیت کشور ارسال می کردند.همچنین ارتباط هایی بین باسم عوض الله و جناح های خارجی برای اجرای برنامه هایی جهت ضربه زدن به ثبات کشور رصد شده است.

وی افزود: رئیس ستادکل ارتش اردن از شاهزاده حمزه خواست همه تحرکات و فعالیت هایی که به اردن ضربه می زند را متوقف کنداما ایشان اهمیتی نداد و با چنین درخواستی منفی برخورد کرد.

الصفدی با اشاره به اینکه شاهزاده حمزه با باسم عوض الله برای هماهنگ کردن مواضع در تماس بود، افزود: تماس های مشکوک خنثی شد. تحقیقات ادامه دارد و براساس روال قانونی انجام خواهد شد و با شفافیت با آن برخورد خواهدشد. غیر از باسم عوض الله و شریف حسن بن زید، بین ۱۴ تا ۱۶ نفر دیگر در ارتباط با این موضوع بازداشت شدند.

جنجال دوباره در اردن در پی افشای فایل صوتی برادر ناتنی پادشاه

پس از اینکه وزیر امور خارجه اردن تاکید کرد که تحرکات به طور کامل تحت کنترل قرار گرفت و در نطفه خفه شد، با انتشار صحبت های شاهزاده حمزه دوباره در اردن تنش به پا شد.

«شاهزاده حمزه بن الحسین» ولیعهد سابق اردن و برادر ناتنی عبدالله دوم پادشاه فعلی این کشور در یک فایل صوتی که دوشنبه توسط مخالفان این کشور منتشر شده، می گوید که به دستورات ارتش اردن مبنی بر قطع تماس با جهان خارجی عمل نخواهد کرد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از آرتی، امیر حمزه در این فایل صوتی گفته است که اوضاع دشوار است و نگهبانان کنار گذاشته شده اند و رئیس ستاد ارتش به نمایندگی از مدیران سرویس های امنیتی تهدید می کند در حالی که سخنان خود را ضبط کرده و برای آشنایانش در خارج اردن و خانواده اش ارسال کرده است تا هر اتفاقی که برایش بیفتد، در جریان قرار بگیرند.

وی افزوده است: اکنون منتظر اینم که آنها چه کار خواهند کرد. من حرکتی نخواهم کرد زیرا نمی خواهم اکنون اوضاع را متشنج کنم اما مطمئنا به آنچه به من گفته شده عمل نمی کنم.

او در این فایل ادامه می دهد: اینکه رئیس ستاد ارتش بیاید و نظیر چنین سخنی را به من بگوید، این به هیچ وجه قابل قبول نیست.

گمانه زنی از هم دستی عربستان و اسرائیل با شاهزاده اردنی

مقامات اردنی از ابتدا اعلام کردند که این گمانه وجود دارد که نیروهای خارجی با کمک شاهزاده حمزه در تلاش برای ایجاد تنش در اردن و اقدام علیه پادشاه داشتند، چندی نگذشت که نام «عربستان» در این جریان شنیده شد.

روزنامه اسرائیلی: ولیعهد عربستان با حوادث اردن در ارتباط است

روزنامه اسرائیلی یدیعوت فاش کرد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و یکی ازامیران امیرنشینان خلیج فارس در تلاش نافرجام برای کودتا در اردن دست داشته اند.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از فلسطین تودی، این روزنامه به نقل از منابع بلندپایه در اردن گزارش داد که عربستان سعودی و یکی از امیرنشینان خلیج در پشت پرده تلاش برای کودتا در اردن دست داشته اند.

بر اساس گزارش روزنامه یدیعوت، منابع اردنی تخمین زده اند که ولیعهد عربستان سعودی و یکی از امیران امیرنشین خلیج فارس که به نظر میرسد امیرنشین ابوظبی باشد، شریکان پنهانی کودتایی بودند که ناکام ماند.

این منابع تصریح کردند:«باسم عوض الله که وزیر دارایی و به نزدیکی به ملک عبدالله شناخته شده بود، به حلقه اتصال میان خاندان سعودی و امرای اردنی بدل شده بود».

مقامات اردن رئیس اسبق دیوان پادشاهی و فرستاده ویژه سابق این کشور به عربستان را بازداشت کردند.

یک منبع امنیتی نیز اعلام کرد که عوض الله، رئیس اسبق دیوان پادشاهی و شریف حسن بن زید، فرستاده ویژه سابق این کشور به عربستان بنا به دلایل امنیتی بازداشت شدند.

«ایمن الصفدی»، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه اردن هم در یک کنفرانس مطبوعاتی درباره بازداشت های امنیتی دیروز (شنبه)، اعلام کرد که تحرکات مشکوکی به دنبال هدف قرار دادن امنیت کشورش بوده با این حال به طور کامل تحت کنترل قرار گرفته است.

الصفدی ضمن اعلام این که سرویس های امنیتی برای مدت زیادی، تحرکات و فعالیت های شاهزاده «حمزه بن الحسین»، برادر ناتنی عبدالله دوم و ولیعهد سابق اردن و دیگر افراد خواهان هدف قرار دادن امنیت و ثبات کشورش را دنبال می کردند، از بازداشت ۱۴ تا ۱۶ نفر خبر داده و آنها را به همراه شاهزاده حمزه که در حصر خانگی به سر می برد، به ارتباط با طرف های خارجی و گروه های مخالف در راستای شروع اقداماتی علیه امنیت ملی متهم کرد.

این در حالی است که بیشتر کشورهای جهان عرب از جمله همه کشورهای دارای رژیم پادشاهی، پشتیبانی همه جانبه خود از عبدالله دوم را اعلام کردند و عربستان نیز نخستین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس بود که با صدور بیانیه ای، بر حمایت خود از اردن و همه تصمیم های پادشاه برای رویایی با هر گونه بحران سیاسی و امنیتی در این کشور تاکید کرد.

تلاش محمد بن سلمان برای کاهش خشم پادشاه اردن

منابع معارض در عربستان سعودی گفتند که محمد بن سلمان ولی‌عهد سعودی پس از انتشار گزارش‌هایی از دست داشتن ریاض در کودتای نافرجام در اردن، تلاش دارد خشم «عبدالله دوم» پادشاه اردن را کاهش دهد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، به نقل از وبگاه mbsmetoo عربستان سعودی قصد دارد «نایف بن بندر السدیری» سفیر خود در اردن را برکنار کرده و فرد دیگری را جایگزین خود کند.

این تصمیم ریاض پس از آن صورت می‌گیرد که «باسم عوض الله» رئیس سابق دیوان پادشاهی اردن که به اتهام دست داشتن در کودتا اکنون در زندان به سر می‌برد، به نقش عربستان سعودی در کودتا اعتراف کرده است. او ارتباطات دیرینه‌ای با مقامات سعودی دارد.

همچنین اعزام یک هیأت رسمی سعودی به ریاست «فیصل بن فرحان» وزیر خارجه عربستان سعودی دو روز پس از شکست کودتا، با هدف تبرئه ریاض از دست داشتن در کودتا بود.

روزنامه واشنگتن پست نیز در این باره نوشته است که هیأت سعودی اصرار داشت که «عوض الله» آزاد شود، خواسته‌ای که موجب تعجب مقامات اردنی شده بود. هرچند ریاض این خبر را تکذیب کرد.

منابع معارض سعودی همچنین به وبسایت ویکیلیکس سعودی گفتند که محمد بن سلمان در شامگاه یکشنبه مکالمه تلفنی بسیار تنش آمیزی با عبدالله دوم پادشاه اردن داشت و سعی کرده تا خود را تبرئه کند.

واکنش وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به تلاش برای کودتا در اردن

وزیر جنگ رژیم صهیونیستی اعلام کرد، اردن دارای عمق استراتژیک برای «اسرائیل» است و به نفع تل آویو است که کمک‌های لازم را به اردن ارائه دهد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، به نقل از سایت شبکه خبری آر تی، بنی گانتس، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی در اولین واکنش اسرائیل به رخدادهای اخیر اردن در گفت‌وگو با سایت عبری زبان «واللا» خاطرنشان کرد، تلاش برای کودتای اردن امری داخلی است.

وی همچنین تاکید کرد، اردن کشور صلح و دارای اهمیت استراتژیک استثنائی است.

بنی گانتس در ادامه افزود: اردن برای ما دارای عمق استراتژیک است و ما باید تمامی تلاش خود را برای حفظ این ائتلاف و اتحاد بیش از سی ساله انجام دهیم.

وزیر جنگ رژیم صهیونیستی همچنین تصریح کرد: اردن قوی و شکوفا و مرفه در نهایت به نفع سیاست، امنیت و همچنین اقتصاد ما است و ما باید برای کمک مالی به آنها هر آنچه که از دستمان برمی‌آید انجام دهیم.

بنی گانتس در خاتمه اظهار داشت: من از تمامی کمک‌های لازم به اردن حمایت می‌کنم.

دربار اردن: شاهزاده حمزه بر پایبندی به رویکرد خاندان حاکم تاکید کرد

دربار پادشاهی اردن خاطر نشان ساخت که ولیعهد سابق این کشور بر پایبندی خود به رویکرد خاندان حاکم تاکید کرده و عموی پادشاه نیز مسئول رسیدگی به مسئله وی شده است.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از پایگاه خبری «ارم نیوز» امارات، دربار پادشاهی اردن شامگاه امروز (دوشنبه) در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی توییتر، اعلام کرد که ملک «عبدالله دوم بن الحسین»، پادشاه این کشور در راستای تصمیم خود مبنی بر تعامل با مسئله برادرش شاهزاده «حمزه بن الحسین» در چارچوب خاندان حاکم «هاشمی»، این روند را به عمویش شاهزاده «الحسن بن طلال» واگذار کرده است.

بنا بر آن چه در پیام توییتری دربار پادشاهی اردن آمده، شاهزاده الحسن که ولیعهد اسبق این کشور به شمار می آید، با شاهزاده حمزه ارتباط برقرار کرده و وی نیز به نوبه خود بر پایبندی خود به رویکرد خاندان حاکم و روند مذکور تاکید کرده است.

 پادشاه اردن: فتنه دفن شد

پادشاه اردن چهارشنبه با ارسال پیامی به مردم این کشور به تحولات اخیر این کشور واکنش نشان داد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از اسکای نیوز، عبدالله دوم در این پیام آورده است: به شما اطمینان می دهم که فتنه دفن شد و اردن ما امن و باثبات است و باثبات باقی خواهد ماند.

وی در این پیام با اشاره به دخیل بودن جناح های داخلی و خارجی در تحولات اخیر این کشور،  اورده است: شوکه شدم و احساس درد و خشم به من دست داد و شاهزاده حمزه به همراه خانواده در کاخش تحت مراقبت من هستند.

پادشاه اردن افزود: چالش روزهای گذشته دشوارترین و خطرناک ترین چالش ها برای ثبات وطن ما نبود اما برای من دردناک ترین بود. چون طرف های فتنه از داخل خانه واحد ما و خارج آن بودند.به عنوان برادر و ولی امر خاندان هاشمی و به عنوان رهبر این مردم عزیز  شوک، درد و خشم من با هیچ چیز قابل مقایسه نیست.

وی با اشاره به اینکه هیچ کس فراتر از  امنیت اردن و ثبات آن نیست و باید تدابیر لازم برای ادای امانتی که برگردن ماست، اتخاذ می شد، تصریح کرد: تصمیم گرفتم در چارچوب خاندال هاشمی موضوع شاهزاده حمزه را فیصله دهم.این فرایند را به عمویم امیر حسن بن طلال واگذار کردم. شاهزاده حمزه در برابر خاندان متعهد شد که سیره آبا و اجداد را دنبال کند و تابع رسالت آنها باشد و منافع اردن، قانون اساسی و قونینش را بر هر موضوع دیگری ترجیح دهد.

عبدالله دوم ادامه داد: دیگر مسائل مرتبط با تحولات اخیر در درست بررسی است و براساس قانون و به گونه ای که عدالت و شفافیت تضمین شود، بررسی خواهد شد.

وی تاکید کرد: هیچ بهایی ما را از مسیر درستی که آبا و اجداد ما با فداکاری های بزرگ خود به خاطر اعتلای مردم و وطن و به خاطر فلسطین و قدس و مقدساتش ترسیم کردند،  منحرف نمی کند.

واکنش کشورها به تحولات اخیر اردن  

تماس تلفنی جو بایدن با پادشاه اردن

دفتر سلطنتی اردن اعلام کرد: ملک عبدالله دوم امروز، چهارشنبه تماس تلفنی از سوی جو بایدن دریافت کرده است.

به گزارش شفقنا به نقل از سایت شبکه روسیا الیوم، جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا در این تماس تلفنی همبستگی کامل کشورش با اردن را اعلام کرد.

بایدن همچنین گفت: تدابیر و تصمیمات اردن برای حفظ امنیت و ثباتش را تایید می‌کند.

گفت وگوی تلفنی اردوغان و پادشاه اردن

رئیس جمهوری ترکیه و عبدالله دوم در تماس تلفنی درباره روابط دوجانبه و موضوعات منطقه‌ای تبادل نظر کردند.

به گزارش شفقنا به نقل از آناتولی، مرکز ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه امروز دوشنبه طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد:‌ رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه و عبدالله دوم، پادشاه اردن تلفنی گفت‌وگو کردند.

بر اساس این اطلاعیه، رئیس‌جمهوری ترکیه و پادشاه اردن درباره روابط دوجانبه و موضوعات منطقه‌ای تبادل نظر کردند.

وزارت خارجه روسیه: مسکو از ثبات و امنیت اردن حمایت می کند

وزارت امور خارجه روسیه امروز(دوشنبه) در واکنش به حوادث اخیر اردن اعلام کرد که مسکو از ثبات این کشور و امنیت آن حمایت می کند.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از آرتی، «میخائیل بوگدانف» معاون وزیر امور خارجه روسیه بر حمایت مسکو از اردن برای حفظ ثبات و امنیت آن تاکید کرد و افزود: روسیه روابط دوستانه سنتی با اردن دارد.

بوگدانف افزود: امیدواریم که این روابط شکوفا شود و  جهت تحقق توسعه اجتماعی و اقتصادی از شرایط باثبات برخوردار باشد.

عمان: در کنار اردن به رهبری عبدالله دوم ایستاده ایم

سلطنت عمان حمایت خود را از عبدالله دوم پادشاه اردن اعلام کرد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از اسکای نیوز، این کشور تاکید کرد که به طور کامل از ملک عبدالله دوم پادشاه اردن در پی تحولات اخیر این کشور حمایت می کند.

عمان همچنین اعلام کرد که از اقدامات عبدالله دوم وهر انچه که باعث تضمین امنیت اردن و ثبات آن می شود، حمایت کامل می کند.

نگاهی به زوایای پنهان کودتای اردن

اقدام روزهای گذشته اردن در دستگیری عوامل کودتا، تنها ضربه به شبکه ای بوده که پیش از این و به بواسطه شکست ترامپ در انتخابات و ناکام ماندن طرح معامله قرن، از هم فروپاشیده و تنها نقشه‌ای از آن روی کاغذ باقی مانده بوده است.

به گزارش شفقنا، در روزهای گذشته خبر کشف توطئه شاهزاده حمزه ولیعهد سابق اردن و تنی چند از مسئولین بلندپایه این کشور توجه کارشناسان و ناظران را به خود جلب کرده است. تلاش‌های بسیاری جهت فهم پشت پرده و زوایای تاریک این سناریو انجام شده و نظرات گوناگون و بعضا متعارضی در این زمینه ارائه گردیده است؛ به گونه‌ای که برخی آن را سناریویی برای سرکوب مخالفان رژیم و گروهی آن را توطئه اعراب و اسرائیل برای سرنگونی ملک عبدالله ارزیابی کردند.

برای فهم ریشه‌های این تحولات باید اندکی به عقب و دقیقا به زمانی بازگشت که “معامله قرن” از سوی ایالات متحده آمریکا به عنوان یکی از اولویت‌های کشورهای عربی منطقه به آن ها تحمیل شد و هر یک از این کشورها برای موفقیت این پروژه می بایست بخشی از آن را به مدیریت جارد کوشنر به پیش می بردند.

در این میان نقش واگذار شده به اردن، برخلاف کشورهای عربی حاشیه خیلج فارس که صرفا مسئولیت‌هایی چون تامین مالی و حمایت تبلیغاتی بود، پذیرش و اسکان دائمی آوارگان فلسطینی بود. موضوعی که با توجه به حجم و وضعیت داخلی اردن، برای این کشور یک چالش مضاعف اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی و امنیتی به شمار می آمد و به این دلیل ملک عبدالله با آن مخالفت کرده بود.

اما این مخالفت سبب شده بود حاکمیت اردن با فشار کم سابقه ای روبرو شود تا جایی که تحرکات گسترده آمریکا و اسرائیل در این مورد در اوسط ۲۰۱۹، پادشاه اردن را وادار به انجام تغییر و تحولی گسترده و مهم در دستگاه امنیتی این کشور نمود و در تغییراتی ناگهانی، افراد حامی معامله قرن برکنار یا به حاشیه رانده شدند که از جمله آن ها ژنرال ادن الجندی؛ رئیس کل اطلاعات اردن و از مقامات بسیار با نفوذ اردن بود.

معامله قرن علاوه بر تحمیل اسکان دائمی فلسطینان به اردن و قطع کمک‌های بین المللی در صورت شهروند اردن شناخته شدن آوارگان فلسطینی، با معرفی قدس به عنوان پایتخت اسرائیل نقش اردن در اداره اماکن مقدس فلسطین را نیز نادیده می گرفت.

مخالفت عبدالله با پیشبرد این پروژه سبب شد طرف های درگیر اجرای معامله قرن برای حذف عبدالله دست به طراحی خطرناکی زده و با ولیعهد سابق این کشور یعنی حمزه بن حسین که عبدالله او را از ولیعهدی برکنار کرده و پسرش الحسین بن عبدالله را جانشین وی کرده، وارد مذاکره شوند.

از مهمترین این طرف ها که عجله خاصی برای پیشبرد این طرح داشت و حتی حاضر شد برای موفقیت آن ننگ عادی و علنی سازی روابط مخفی را بپذیرد، محمد بن زاید ولیعهد امارات بود. بن زاید پیش از این نیز در سال ۲۰۱۹ در توطئه ای مشابه البته با همکاری هیا بنت حسین دیگر خواهر ناتنی ملک عبدالله علیه وی مشارکت داشت که افشای این موضوع به جدایی هیا از محمد بن راشد؛ حاکم دبی و فرار هیا به آلمان و درخواست پناهندگی وی در آنجا انجامید و در پی آن مطر الشامسی سفیر اردن در امارات نیز اخراج گردید.

به نوشته القدس العربی در روزهای اخیر نیز پس از انتشار اخبار کشف توطئه علیه نظام اردن، یکی از اولین واکنش های دولت اردن محاصره سفارت امارات به بهانه نگرانی از حمله مردم خشمگین به آن بود. همچنان که اخبار تایید نشده ای نیز در فضای مجازی پیرامون دستگیری سفیر امارات در اردن منتشر گردید.

طرف دیگر متهم به مشارکت در این توطئه عربستان سعودی است. محمد بن سلمان پس از به دست گرفتن قدرت در سال ۲۰۱۷ و به دلیل نیاز به مشروعیت برای جانشینی پدر دست به اقدامات متعددی زد که از جمله این اقدامات برداشتن گام هایی بلند برای به ثمر رساندن معامله قرن بود. زیرا در صورت موفقیت این طرح بن سلمان می توانست مدعی شود در حل بزرگترین چالش سیاسی ۷۰ سال اخیر نقش بزرگی ایفا کرده و بدون دغدغه لقب اولین شاه نسل سوم سعودی را از آن خود کند.

از این رو وی علاوه بر قبول تامین مالی این پروژه در راستای تحقق آن اقدام به خرید جزایر تیران و صنافیر از مصر و عقد توافقنامه منطقه آزاد شمال سینا نمود که هر دو این اقدامات در جهت گسترش سلطه اسرائیل قلمداد می گردد.

سعودی ها پس از افشای توطئه کودتا در اردن رفتاری بسیار عجیب و قابل تامل از خود نشان دادند. دربار سعودی ها تنها کمتر از یک ساعت پس از انتشار خبر دستگیری برخی عوامل توطئه با صدور بیانیه ای رسمی حمایت خود را از اردن اعلام کرد. در روز بعد نیز علاوه بر صدور بیانیه دوم، پادشاه و ولیعهد این کشور در تماس های جداگانه ای اعلام کردند که از رژیم سیاسی اردن حمایت می کنند. سعودی ها پس از آن نیز وزیر خارجه خود را راهی اردن کردند.

درباره سفر فیصل بن فرحان به اَمان واشنگتن پست نوشت، هیئت سعودی خواستار آزادی فوری باسم عوض الله مشاور بن سلمان و یکی از متهمان اصلی کودتا در اردن بدون هرگونه اقدام قضایی و یا اتهام رسمی علیه وی و بردن او به همراه خود به عربستان شده و گفته که بدون عوض الله اردن را ترک نخواهد کرد!

این نوع واکنش ها با توجه به اینکه کودتا در مراحل اولیه آن بوده و پادشاهی اردن بارها بر تحت کنترل بودن اوضاع خبر داده، حاکی از نوعی نگرانی در مقامات سعودی است، که موجب گمانه زنی درباره نقش مقامات این کشور در این توطئه شده است.

از دیگر نکات قابل تامل بیانیه صادر شده توسط اردن در توضیح اقدامات انجام شده برای مقابله با این توطئه اعلام تنها نام دو شخص از مجموع حدود ۲۰ نفر دستگیر شده بود که هر دو نفر علاوه بر تابعیت اردن، تابعیت مضاعف سعودی نیز داشته‌اند که یکی از آنان باسم عوض الله و دیگری شریف حسن بن زید است.

باسم عوض الله که از او به عنوان یکی از سران کودتا و رابط خارجی آن یاد می شود، برای مدتی ریاست دربار پادشاهی اردن را برعهده داشته و ملک عبدالله وی را به عنوان نماینده ویژه خود برای زدودن تنش پیش آمده در روابط میان اردن و عربستان به ریاض می فرستد. عوض الله اردنی که متولد قدس است، پیش از این پست نیز به قدری به خاندان پادشاهی سعودی نزدیک بوده که در زمان پادشاهی ملک عبدالله بن عبدالعزیز به وی تابعیت سعودی اعطا می شود و از سویی با خاندان حاکم در امارات نیز روابط حسنه‌ای داشته، به گونه ای که در سال ۲۰۱۷ اماراتی‌ها به مقامات سعودی پیشنهاد می‌دهند عوض الله را به عنوان مشاور دربار استخدام نمایند. وی از طراحان خصوصی سازی آرامکو، که چشم انداز ۲۰۳۰ بن سلمان بر آن تمرکز دارد، نیز بوده است. از سوی دیگر عوض الله از نزدیکان محمد دحلان عضو اخراجی حرکت فلسطینی فتح به شمار می رود که اکنون مشاور محمد بن زاید است. عوض الله اما در اردن به دلیل بنیانگذاری سیاست های اصلاح اقتصادی و خصوصی سازی، که اردنی‌ها از آن به فروش دارایی های دولت به سرمایه داران نام می برند، محبوبیتی ندارد اما از وی به عنوان گزینه ناکام نخست وزیری اردن در سال ۲۰۰۹ نام می برند. طبق اسناد ویکی لیکس وی جزء چهره های نزدیک به نئوکان ها در امریکا بوده و خواهان فشار آمریکا بر اسرائیل برای حمله به حزب الله لبنان و حمایت از ابومازن برای سرکوب حماس بوده است. در هنگامی که بحث حمله به ایران مطرح می شود وی نگرانی خود را از پاسخ ایران برعلیه اسرائیل مخفی نکرده است.

شریف حسن بن زید دیگر چهرۀ مطرح در پروندۀ کودتا نیز از اعضای خاندان سلطنتی اردن است. وی نیز به مانند عوض الله مدتی فرستاده ویژه ملک عبدالله در عربستان بوده و سرمایه گذاری های متعدد اقتصادی در این کشور دارد.

در بازگشت به موضوع معامله قرن و ارتباط این کودتا با این طرح باید گفت، با شکست ترامپ در انتخابات آمریکا و کنار رفتن تیم پیشبرنده معامله قرن، شبکه سازی برای انجام کودتا علیه ملک عبدالله عملا متوقف شد و بایدن بر خلاف سلف خود روابط با ملک عبدالله را تعمیق می بخشد به گونه ای که در هفته‌های گذشته آمریکایی‌ها قرارداد دفاع مشترک با اردن به مدت ۱۵ سال امضا کردند که به موجب این قرار داد آمریکا پایگاه نظامی مستقلی در شرق اردن ایجاد خواهد کرد.

در این مورد که آیا دولت جدید آمریکا اطلاعات مربوط به جزئیات شبکه تاسیس شده توسط تیم اجرایی معامله قرن را به اردن داده و بر اساس آن توانسته موافقت تاسیس پایگاه نظامی در اردن را بگیرد یا اینکه اردنی‌ها از کانال‌های دیگری به اطلاعات این شبکه دست یافته‌اند، اطلاعات دقیقی تاکنون ارائه نشده اما چنین ارتباطی بعید به نظر نمی رسد، زیرا این پایگاه علاوه بر تامین اهداف آمریکا، می تواند اردن را از ماجراجویی‌های مشابه اعراب خیلج فارس مصون نگاه دارد.

از این رو به نظر می رسد اقدام روزهای گذشته اردن در دستگیری عوامل کودتا، تنها ضربه به شبکه ای بوده که پیش از این و به بواسطه شکست ترامپ در انتخابات و ناکام ماندن طرح معامله قرن، از هم فروپاشیده و تنها نقشه‌ای از آن روی کاغذ باقی مانده بوده است. اعضای این شبکه بنابر سخنان ایمن الصفدی در کنفرانس خبری مدت هاست تحت نظر بوده‌اند. اما برنامه سفر باسم عوض الله؛ رابط کودتا با مقامات سعودی به خارج از اردن، مقامات اردن را بر آن می‌دارد که با دستگیری وی و دیگر افراد مرتبط با او مانع از فرار آنان از مجازات شوند.

این موضوع را قرائن متعددی تایید می‌کنند که سخنان وزیر خارجه اردن مبنی بر اینکه امیر حمزه از مدت‌ها پیش درگیر این موضوع بوده و دستگیر شدگان در مرحله طراحی کودتا بوده‌اند. همچنین برخورد غیر قهری با شاهزاده و سپردن موضوع به وساطت خانوادگی به جای اقدامات تامینی سنگین، از این جمله است.

نظر شما