شناسهٔ خبر: 36879287 - سرویس سیاسی
نسخه قابل چاپ منبع: جوان | لینک خبر

نگاهی به جنبش‌های دانشجویی از ابتدا تاکنون

استکبارستیزی چگونه پایه‌گذار جنبش دانشجویی شد

دانشجویان زندانی در زندان با مبارزان مسلمان و روحانی ارتباط برقرار کردند و برای مبارزه با رژیم، گروه‌های مبارزی از جمله گروه‌های مبارز مسلحانه تشکیل دادند که از آن دسته می‌توان به گروه‌های فلاح، توحیدی‌بدر و منصورون اشاره کرد.

صاحب‌خبر -
سرویس سیاسی جوان آنلاین: حدود ۱۰۰ روز پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲، بازار و دانشگاه تهران به صحنه درگیری دانشجویان با عوامل رژیم پهلوی در اعتراض به سفر نیکسون به تهران و بازگشایی سفارت بریتانیا در ایران تبدیل شد که طی آن درگیری‌ها ارتش پهلوی وارد دانشگاه تهران شد و سه نفر از دانشجویان به نام‌های مصطفی بزرگ‌نیا، آذر شریعت‌رضوی و احمد قندچی به شهادت رسیدند.

به گزارش تسنیم، پس از اینکه دولت مصدق با کودتایی امریکایی و انگلیسی در ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ سقوط کرد، جامعه ایران در بهت و حیرت فرو رفت و دانشگاه تهران که به واسطه حضور دانشجویان و نخبگان کشور نسبت به بیگانه دیدگاهی ضدامپریالیستی داشت، بیش از پیش رنگ ضددیکتاتوری و امپریالیستی به خود گرفت.

۱۶ آذر چگونه شکل گرفت
در حالی که نفرت از کودتاچیان در افکار عمومی ایران موج می‌زد اخباری از گوشه و کنار مبنی بر بازگشت نمایندگان دولت ها‌ی خائن به کشور به ملت ایران می‌رسید. وعده ورود قریب‌الورود دنیس رایت کاردار سفارت انگلیس، حضور نیکسون معاون آیزنهاور رئیس‌جمهور امریکا در ایران در کنار محاکمه مصدق طی چند روز مانده به آذر گویای آذر ماهی متفاوت برای مردم ایران در سال ۱۳۳۲ بود. قطعی شدن سفر نیکسون به ایران در روز ۱۷ آذر، خشم مردم و دانشجویان را بیشتر کرد، دانشجویان معتقد بودند با اوضاع پیش آمده دانشگاه تحمل حضور نیکسون را ندارد. در روز ۱۴ آذر دانشجویان دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی، علوم، دندانپزشکی، فنی، پزشکی و داروسازی دانشگاه تهران تظاهرات پرشوری علیه کوتاچیان برگزار کردند.

تظاهرات دانشجویان در روز بعد هم ادامه پیدا کرد و به خارج از دانشگاه کشیده شد. مأموران شاه با دانشجویان درگیر شدند و جمعی را دستگیر و زندانی کردند. روز ۱۶ آذر متفاوت از روز‌های قبل آغاز شد. اساتید و دانشجویان با ورود به دانشگاه متوجه استقرار تجهیزات گارد شاهنشاهی و آرایش سربازان و اوضاع غیرعادی دانشگاه شدند. دانشجویان با احتیاط به کلاس‌های درس خود رفتند. سربازان جمعی از دانشجویان را که در جمع آن‌ها چند استاد هم دیده می‌شد، دستگیر و پس از مضروب شدن به داخل کامیون‌های مستقر شده بردند.
حضور نظامیان در صحن دانشکده فنی به درگیری میان دانشجویان و نظامیان منجر شد. عده‏‌ای از سربازان، دانشکده فنی را محاصره کرده بودند تا کسی از دانشکده خارج نشود. در این میان دسته‌ای از سربازان با سرنیزه از در اصلی وارد دانشکده شدند. برخی از دانشجویان که فرصت فرار نداشتند، هدف گلوله سربازان قرار گرفتند و مانند برگ خزان در صحن دانشکده و پله‌های آن به زمین افتادند.

به گفته شاهدان عینی مصطفی بزرگ‌نیا از دانشجویان سال اول دانشکده فنی همان ابتدا با اصابت سه گلوله شهید شد. آذر شریعت رضوی هم که دانشجوی سال اول دانشکده بود به سختی مجروح شد و در حالی که بدن مجروح خود را بر زمین می‌کشاند و ناله می‌کرد دوباره هدف گلوله قرار گرفت و به شهادت رسید. احمد قندچی دانشجوی دیگری بود که هدف گلوله قرار گرفت و مجروح شد و ۲۴ ساعت بعد در بیمارستان به شهادت رسید. هنگام تیراندازی برخی از رادیاتور‌ها در اثر اصابت گلوله سوراخ شد و آب گرم آن با خون شهدا و مجروحان در هم آمیخت و محوطه مرکزی دانشکده فنی را دربرگرفت.

۱۶ آذر ۳۲ اگرچه در تقویم تاریخ ایران روز دانشجو نام گرفت و این روز نقطه آغاز و مبدأ مبارزات ضداستکباری و ضدامریکایی دانشجویان قلمداد می‌شود، اما سرکوب دانشجویان توسط عوامل رژیم شاهنشاهی موجب شد تا جنبش دانشجویی در ادامه فعالیت چندانی نداشته باشد. در سال‌های ۳۸ تا ۴۰ نیز دانشجویان تحرکاتی در دانشگاه‌ها داشتند که هر کدام از حرکت‌ها از سوی رژیم پهلوی سرکوب شد و اجازه فعالیت‌های سیاسی به دانشجویان داده نشد. گروه‌های سیاسی چپ‌گرا در داخل دانشگاه‌ها محصور شدند. دانشجویان مسلمان نیز که نسبت به چپ‌گرا‌ها در اقلیت بودند، شرایط و اجازه فعالیت‌های چندانی پیدا نکردند.

دانشجویان مسلمان وارد میدان می‌شوند
در دهه ۳۰ به استثنای ماجرای ۱۶ آذر، دانشجویان ایرانی مانند دهه گذشته ظهور و بروز جدی در عرصه سیاست نداشتند، اما در آغاز دهه ۴۰ و با شروع نهضت اسلامی امام خمینی (ره)، جنبش‌های دانشجویی جان تازه‌ای گرفتند.
در سال‌های ۴۱ و ۴۲ عمده دانشجویان سیاسی دانشگاه‌های مهم کشور عضو گروه‌های چپ بودند و تعداد آنان بر تعداد دانشجویان مسلمان غلبه داشت، اما در سال‌های ۵۰ تا ۵۷ تعداد دانشجویان مسلمان مبارز به قدری افزایش یافته بود که گروه‌های دانشجویی مسلمان میدان‌دار فعالیت‌های سیاسی دانشجویان بودند. بسیاری از آن دانشجویان در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی توسط عوامل رژیم شاهنشاهی و ساواک دستگیر شدند و به زندان افتادند.

دانشجویان زندانی در زندان با مبارزان مسلمان و روحانی ارتباط برقرار کردند و برای مبارزه با رژیم، گروه‌های مبارزی از جمله گروه‌های مبارز مسلحانه تشکیل دادند که از آن دسته می‌توان به گروه‌های فلاح، توحیدی‌بدر و منصورون اشاره کرد.
دانشجویان و جنبش‌های دانشجویی نقش مهمی در پیروزی انقلاب اسلامی داشتند. در زمان ورود امام خمینی (ره) به ایران نیز دانشجویان سهم مهمی در برگزاری مراسم استقبال و تأمین امنیت مسیر حرکت امام از فرودگاه تا بهشت زهرا داشتند، حتی قرار بود بخشی از مراسم استقبال روبه‌روی دانشگاه تهران برگزار شود که به دلیل ازدحام جمعیت این کار امکانپذیر نشد.

پس از پیروزی انقلاب، دانشجویان دو اقدام مهم انجام دادند که نخستین آن تسخیر لانه جاسوسی امریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام بود. این اقدام اگرچه در اعتراض به پناه دادن امریکا به شاه انجام شد، اما می‌توان آن را انتقام خون شهیدان حادثه ۱۶ آذر ۳۲ برشمرد. دومین اقدام مهم دانشجویان نیز ساختارسازی و حضور در نهاد‌های انقلابی بود. سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی از گرد هم آمدن هفت گروه مبارز مسلح پیش از انقلاب تشکیل شده بود و شامل دانشجویان مبارز مسلمانی بود که در دانشگاه‌های مختلف تحصیل می‌کردند.

همچنین بسیاری از دانشجویان مسلمان عضو نهاد‌هایی همچون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شدند که در دوران دفاع مقدس در سمت‌های فرماندهی نقش‌آفرینی و اثرگذاری مهمی داشتند. بسیاری از فرماندهان دوران دفاع مقدس از دانشجویان مبارز پیش از انقلاب اسلامی و دانشجویان پیرو خط امام بودند.
جنبش‌دانشجویی‌ای که در دهه ۳۰ مدام از سوی رژیم پهلوی سرکوب می‌شد و جو غالب آن متأثر از چپ‌گرایان بود، به تدریج با افزایش میزان جمعیت دانشجویان مسلمان با نهضت اسلامی امام خمینی پیوند خورد و به عنصر مهم و نقش‌آفرین در پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شد و می‌توان گفت دانشجویان با پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن ۵۷ و ۱۳ آبان ۵۸ انتقام خون‌های ریخته شده در ۱۶ آذر ۳۲ را از رژیم پهلوی و امریکا گرفتند.

نظر شما