شناسهٔ خبر: 32935006 - سرویس استانی
نسخه قابل چاپ منبع: فارس | لینک خبر

«آب‌بران»، تشكل رهاشده!

بايد برای تشکل‌های آب‌بران منابع اعتباری و موقعیت اجتماعی ایجاد شود تا عملكرد موفقی داشته باشند، اتفاقی كه تاكنون محقق نشده است.

صاحب‌خبر -

به گزارش خبرگزاری فارس از همدان، با بارش‌های اخیر که باعث بروز سیلاب و البته سیل در برخی از استان‌های کشور شد، برخی گمان کردند که بحران آب برطرف شده است و امروز آب به اندازه کافی وجود دارد در حالی که با توجه به اتفاقاتی که در سال‌های گذشته رخ داده هنوز بحران پا برجاست و حتی با بروز سیلاب‌ها، این بحران چهره دیگری نیز به خود گرفته و بر ابعاد آن افزوده است.

برداشت بی‌رویه از دشت‌های حاصلخیز و پرآب استان باعث شده خاک ظرفیت‌ خود را از دست بدهد و آب را نپذیرد و درون خود جای ندهد. شریان‌های زیرزمینی توان پمپاژ آب را ندارند. البته بحران تنها به زیر زمین ختم نمی‌شود، بلکه انسان به روی زمین نیز رحم نکرده است، از بین رفتن پوشش گیاهی زمین به ویژه در دامنه‌ها، سرعت سیلاب را افزایش داده و رسوبات را به مقدار بالایی رسانده است. حالا بارش نزولات نیز به دلیل ندانم‌کاری و زیاده‌خواهی انسان خودش به یک معضل بدل شده که باید برای آن تدبیر کرد.

امروز مصرف آب در بخش کشاورزی و میزان بهره‌وری بحثی دامنه‌دار است. همانطور که در بخش اول میزگرد فارس درباره مصرف آب در کشاورزی و بحران آن بحث شد، طرح  «بررسی راهکار‌های همه‌جانبه افزایش تولید و کاهش مصرف آب» مطرح شده و به گفته کارشناسان برای اجرای آن باید همه مسؤولان، کارشناسان، نخبگان و دلسوزان ورود کنند. بحث را با «رضا بهراملو» عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان و «یوسف کاکاوند» معاون مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان ادامه می‌دهیم.

فارس: در حال حاضر طرح افزایش تولید و کاهش مصرف آب در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

کاکاوند: برای اجرای طرح‌ تلاش کردیم سیستم را بر اساس مواد باکیفیت بنا نهادیم. سال گذشته با مشاوران قرارداد بستیم تا در کنار کشاورزانی که به سیستم روی آوردند قرار گیرند اتفاقی که نتایج آن را خواهیم دید. امسال در 12 هکتاری که مورد بررسی قرار می‌گیرد کشاورز از میزان آبیاری و کوددهی باخبر می‌شود تا بهره‌برداری افزایش یابد. ما کشاورز را راهنمایی می‌کنیم که سیستم را به خوبی اجرا کند.

فارس: فازبندی برای اجرای طرح را چگونه تعریف کردید؟

بهراملو: در ابتدا در نظر داشتیم 11 محصول استراتژیک را در نظر داشتیم. در فاز اول گندم و سیب زمینی را در نظر داریم تا به انتها برسیم. در صورت تخصیص اعتبار این طرح توسعه می‌یابد و برای سایر محصولات زراعی ـ باغی اجرا می‌شود. البته در این مرحله باید فرهنگسازی کنیم و سایت الگویی در مزرعه پیاده‌سازی شود، سپس کارگاه آموزشی برگزار کرده و در نهایت سمینار و همایش برگزار کنیم.

در این مسیر به کمک متخصصان، نخبگان و دلسوزان داریم، این طرح بزرگ است و هیچ محدودیتی وجود ندارد، هیچکس هم آن را به تنهایی نمی‌تواند انجام دهد. امروز این طرح به عنوان ضرورت جامعه مطرح است.

فارس: اعتبارات این طرح چگونه تأمین می‎شود؟

بهراملو: دو سال است این طرح را پیگیری می‌کنیم که اجرا شود چراکه جریان‌ساز و جوساز است. این طرح کلان باید در کل کشور شروع شود به همین منظور قرار شد از اعتبارات عمرانی به آن اختصاص یابد که در نهایت به بخش پژوهشی منتقل شد اما با توجه به مشکلات پیش آمده، با مانع برخورد کرد.

در حال حاضر رقم بهره‌وری در دنیا 2.5 و در ایران 1.2 است. در سند 1404 برای ایران میزان بهره‌وری باید به 1.6 برسد.

فارس: تشکل‌های آب‌بران در اجرای این طرح چه کاری می‌توانند، انجام دهند؟

کاکاوند: در استان همدان 31 تشکل آب‌بران داریم. یک آیین‌نامه هم توسط وزارت نیرو تهیه شد اما متأسفانه یک نوزاد متولد شده بدون برنامه است. وقتی قرار است منابع آب مشترک را مدیریت کند، باید از اختیارات کارفرمایی را در اختیار داشته باشد. وقتی شرکت آب‌منطقه‌ای خودش پروانه صادر می‌کند باید اختیاراتی به تشکل‌های آب‌بران از سوی وزارت نیرو و جهاد کشاورزی تفویض شود. اگر این اتفاق رخ دهد، بهتر از دولت می‌توان عمل کرد. باید منابع اعتباری و موقعیت اجتماعی برای این تشکل‌ها ایجاد شود تا بتواند موفق شد.

فارس: آیا جمع آوری آب‌های سطحی از نزولات جوی و هدفمند کردن آن‌ها امکان‌پذیر هست یا خیر؟

بهراملو: واقعیت این است در همدان تعداد قنات‌ها و کاریزها بسیار زیاد بوده، اما همه آنها مسدود شده و به فاضلاب متصل شده‌اند این اتفاق باعث می‌شود سیلاب شهری ایجاد شود. با این اتفاق در زمستان که سیلاب ایجاد می‌شود و کاربرد کشاورزی ندارد، در تابستان هم آب فاضلاب بیماری‌زاست پس باید تصفیه‌خانه داشته باشیم و بتوانیم برای آبیاری فضای سبز از آن استفاده کنیم، ضمن اینکه ایجاد مخازن برای جمع‌آوری سیلاب شهری چندان توجیه ندارد البته باید از ارتفاعات با اقدامات آبخیزداری از نزولات استفاده کرد زیرا آسیب کمتری به دنبال دارد، باید بالادست را مدیریت کرد تا در پایین دست چاره‌ای اندیشید.

کاکاوند: در بسیاری از کشورها آب‌های سطحی جمع‌آوری می‌شود اما در کشور ما نه، شهرداری می‌تواند در جریان ساخت واحدهای مسکونی ایجاد یک مخزن برای جمع‌آوری سیلاب‌ها را الزام‌آور کند تا برای مصارف شست‌شو استفاده شود. در بسیاری از کشورها آب شرب با آب شست‌شو متفاوت است اما این نیاز دارد که از ابتدا دو لوله‌کشی انجام شود از سوی دیگر باید حریم‌ها را برای حفظ پوشش گیاهی حفظ کرد اما امروز این اتفاق رخ نداده است.

همدان کوهستانی است و به سرعت آب از آن خارج می‌شود، رودخانه‌های همدان جوان و یا کم آب‌ده هستند، باید آن‌ها را  مدیریت کرد تا بتوانیم حداکثر بهره‌برداری را از آنها ببریم. حریم رودخانه‌ها را باید مشخص کرده و با گشت‎های مداوم و فرهنگسازی محافظ کرد. البته باید مطالعه  صورت گیرد تا تغذیه مصنوعی انجام شود. سیلاب را نمی‌توان هدایت کرد زیرا رسوبات آن آسیب می‌رساند. رسوبات بیش از 20 سانتیمتر باید برداشته شود.

فارس: وضعیت مصرف آب برای کشاورزی در کشور ما چقدر است؟

بهراملو: در کشورهای پیشرفته به صورت متوسط 70 درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می‌شود اما در کشور ما اعلام می‌شود 90 درصد مصرف می‌شود، البته بررسی نشان می‌دهد مصرف واقعی آب بین 75 تا 80 درصد است چراکه سایر تلفات به پای کشاورزی نوشته می‌شود چون کنتور ندارد.

البته ما باید بهره‌وری را افزایش دهیم به شکلی که یا مصرف آب را کاهش دهیم و یا میزان تولید را افزایش دهیم، یک سیلاب یک ساله ما را نباید فریب دهد زیرا بحران آب ما حل نشده است. مقابله با کم آبی، مقابله با خسارت‌های سیلاب و توجه به کیفیت آب همواره باید مورد توجه قرار گیرد.

کاکاوند: وقتی آب از چاه بیرون می‌زند یک بحران جدید است. ما آب را از آغوش مادرش جدا کردیم و امروز دوباره نمی‌تواند آن را بپذیرد. بنابراین بارندگی جدید خودش یک معضل جدید است. در برخی از دشت‌ها خاصیت آب را از دست دادیم.

در حال حاضر یک‌سوم متوسط بارندگی دنیا را داریم و درجه حرارت بیش از متوسط جهانی است. اقلیم تأثیر خود را بر مصرف آب می‌گذارد، تغییر اقلیم هم دست ما نیست و تنها می‌توانیم سازگاری را ایجاد کنیم.

انتهای پیام/89033/

برچسب‌ها:

نظر شما