شناسهٔ خبر: 23648703 - سرویس سیاسی
نسخه قابل چاپ منبع: جهان | لینک خبر

پلاسکو یک سال بعد

صاحب‌خبر -
به گزارش جهان نيوز به نقل از جام جم آنلاین، جدال چند روزه نیروی امدادی و آتش نشان با تل مهیب آوار، با ده ها و صدها تن بتون و تیرآهن خمیده و در هم تنیده، با شعله های تازه آتش که خسته نمی شدند از زبانه کشیدن، حکایت غریبی است که فراموش نمی شود، تصویری که از ذهن هیچ کس نمی رود، حتی اگر یک سال از این حادثه گذشته باشد.

اما پلاسکو، قبل از آن که شعله ور شود، قبل از آن که عقربه های ساعت به 7و59 دقیقه صبح 30 دی برسد، قبل از این که پای خبرنگارها و عکاس ها و خیل نیروهای امدادی به این منطقه باز شود، آتشی زیر خاکستر بود؛ آتشی که پیش بینی شعله ور شدنش کار سختی نبود. اما پنجشنبه آخر دی 1395 که از راه رسید، آفتاب که طلوع کرد، مردم که یکی یکی از خانه هایشان بیرون زدند، زندگی که در شهر دوباره به جریان افتاد، آتش زیر خاکستر پلاسکو هم با یک بهانه شعله ور شد؛ زبانه های آتش، خشمگین و تند و وحشی، دیوارها را بالا رفتند و به فاصله کوتاهی، طبقات بالایی ساختمان را در خود بلعیدند.

آن وقت پلاسکو مقابل چشمان بهت زده و نگران میلیون ها تماشاچی، سرخم کرد و آوار شد روی سر تمام آنهایی که در طبقات پایین تر مشغول امدادرسانی بودند. آوار شد تا یادمان بیاورد که پلاسکو فقط یک ساختمان تجاری پررفت و آمد در قلب پایتخت نبود که مقابل چشم ما شعله ور شد و سوخت و خاکستر شد که نشان مان بدهد سرپا ماندن و فعالیت ساختمانی با چندین هشدار قانونی درباره نا ایمن بودن، یعنی اهمال و بی توجهی بزرگ همه ما. پلاسکو از یک سال پیش تا همین امروز، نماد این اهمال و بی توجهی است و در این اتفاق، انگشت اتهام به سوی همه نشانه رفته است. از من و شما که شهروندان عادی این شهریم تا مجموعه مدیریت شهری، شهرداری و شورای شهر و مجموعه دولت با تمام دستگاه های عریض و طویلش. ماجرای آتش سوزی پلاسکو گرچه یک حادثه بزرگ در قلب پایتخت بود، اما شاهدی است بر رفتار نابخردانه تک تک ما. شاهدی بر مسئولیت ناپذیری و بی توجهی و پشت گوش انداختن موضوعاتی که هرکدام می توانند فاجعه ای بدتر از پلاسکو به بار بیاورند.

پلاسکو و حکایت شهروندان ناآگاه
در تعاریف علمی، بین سطر های ریز کتاب های جامعه شناسی و شهرنشینی، شهروند به کسی گفته می شود که حقوق فردی و جمعی خود را می شناسد، از آنها دفاع می کند، قانون را می شناسد و به آن عمل و از طریق آن مطالبه می کند، از حقوق معینی برخوردار است؛ می داند که فرد دیگری هم حضور دارد و دفاع از حقوق او یعنی دفاع از حقوق خودش و فردی که در امور شهر مشارکت دارد. در دنیای واقعی اما بین ساختمان های بزرگ و قد کشیده شهرها، در شلوغی خیابان هایی که مدام پر می شوند از هجوم ماشین و آدم ها، شهروند و شهروندی مفهوم غریبی است. حلقه گمشده ای که پای مردم عادی را به هم خطاکار بودن در حادثه پلاسکو باز می کند. مردمی که ساکنان شهری بزرگ به اسم تهرانند و سال هاست در ساختمان هایی مشابه پلاسکو با علم بر خطرناک بودن، بدون نگرانی از حادثه و بی توجه به هشدارها به کار و زندگی شان ادامه می دهند. ساختمان هایی که تعداد شان کم نیست و هر روز پر و خالی می شوند از جمعیتی که به گفته جامعه شناسان شهری باید بر حقوق فردی و جمعی شان آگاه باشند و از آن دفاع کنند.

کسبه، کارگرها و همه آنهایی که این ساختمان بلند قدیمی را با تمام خطرات قابل مشاهده و پنهانی اش، به عنوان محل کسب و کار انتخاب کرده بودند، همه آن 4000 نفری که زندگی شان در کسری از ثانیه به آتش کشیده شد. آنها البته تنها نیستند، نمونه شان را در دیگر پاساژها و مراکز تجاری، تفریحی، آموزشی و حتی درمانی نا ایمن می توان دید. شهروندانی که به استواری سقف بالای سرشان اعتمادی ندارند و با این حال هر روز چند ساعتی را زیر همین سقف می گذرانند با این امید که حادثه برای ما رخ نمی دهد. آنها ساکنان دائمی پلاسکوهایی بالقوه هستند؛ ساکنانی آگاه از خطری که جان و مال شان را تهدید می کند. خطری که سایه به سایه  دنبال شان می آید، از راه پله های باریک، از پشت دیوارهای فرسوده و سقف های لرزان بالا می رود، دور و بر سیم کشی های غیرمجاز و نا ایمن چرخ می زند و خودش را به همه آنها نشان می دهد. آنها اما چشم بسته اند و خطر را و احتمال وقوع حادثه را باور ندارند.

سلفی اندازها در مقابل شهروندان مسئول

حادثه که رخ می دهد، بحران که در شهر جولان می دهد، خبرهای تلخ که پشت سر هم از راه می رسد، شهروندان یک شهر هم به دو گروه تقسیم می شوند. دو گروه با دو رفتار کاملا متفاوت. مرز این دو گروه را درحقیقت رفتاری که در قبال حادثه از خود نشان داده اند تعیین می کند، مرزی که باریک نیست. هزاران کیلومتر فاصله است بین آنهایی که با رفتارهای انساندوستانه خود، با حس کمک رسانی و همنوع دوستی و با احساس مسئولیت پذیری اجتماعی با افراد آسیب دیده همدردی می کنند و افرادی که با رفتارهایی عجیب و دور از فرهنگ زندگی شهری، از موقعیت بحرانی به وجود آمده سوءاستفاده می کنند. در حادثه آتش سوزی و ویرانی پلاسکو، هر دو گروه پا به پای هم پیش آمدند. نقش شهروندان بی مسئولیت و نا آگاه البته در لحظه های ابتدایی حادثه از بقیه پر رنگ تر بود. آنها از همان لحظه های اول به تماشای حادثه ایستادند و با تجمع شان در خیابان های اطراف ساختمان پلاسکو، خیره شدند به زبان های آتش، به دود سیاه رنگی که هر لحظه غلیظ تر می شد، به آمد و شد و فعالیت نیروهای امدادی و آتش نشان.

آنها هم مثل خیلی های دیگر شدت حادثه را باور نداشتند، به خاطر همین ایستادند به تماشا، در گروه های چند نفره، با انگشت اشاره آتش نشان ها را به همدیگر نشان دادند و خندیدند. حرکت را برای خودروهای امدادی و کمک رسان، کند کردند. این اما همه ماجرا نبود، پیشرفت فناوری هم به کمک تعدادی از آنها آمد و هر کدام به مدد تلفن های همراه دوربین دارشان از خود و حادثه بزرگی که در چند قدمی شان بود، عکس گرفتند. سلفی انداختند، موبایل به دست خودشان را بالای ماشین های آتش نشانی رساندند تا بهتر فیلم و عکس بگیرند؛ عکس هایی یادگاری از حادثه ای بزرگ، تلخ و مرگبار. در مقابل این گروه و در آن سر طیف، شهروندان مسئولی قرار گرفتند که رفتاری کاملا متناقض با رفتار گروه قبلی داشتند. آنها کمک رسانی را آغاز کردند، به اخطارهای نیروهای امدادی و پلیس برای پراکنده شدن و عدم تجمع احترام گذاشتند، سعی کردند نظم شهری را در محدوده حادثه رعایت کنند، آنها صاحبان همان ماشین هایی بودند که در عبور از خیابان های شهر، موقع شنیدن آژیر دلهره آور خودروهای امدادی، کنار رفتند و به آنها مسیری برای عبور دادند، آنها همان هایی بودند که بعد از حادثه خودشان را به مراکز انتقال خون رساندند و خون دادند. آنها البته تعدادشان زیاد نبود.

فشار افکار عمومی روی شهرداری
در مجموعه مدیریت شهری، بعد از شورای شهری ها، خیلی ها سراغ مجموعه شهرداری رفتند. پای قانون را وسط کشیدند و گفتند براساس بند «14» ماده «55» قانون شهرداری ها، رفع خطر از بناهای خطرناک جزو وظایف بدیهی شهرداری است. آنها روی تبصره ای از این بند دست گذاشتند که تصریح می کرد: «در تمام موارد مربوط به رفع خطر از بناها، شهرداری پس از کسب نظر مامور فنی خود، به مالکان یا صاحبان اماکن یا صاحبان ادوات منصوب، ابلاغ مهلت دار مناسبی صادر می کند و اگر دستور شهرداری در مهلت معین بموقع اجرا گذاشته نشود، شهرداری رأسا با مراقبت ماموران خود، به رفع خطر یا مزاحمت اقدام خواهد کرد.» و این یعنی براساس قانون، شهرداری در قبال رخ ندادن حادثه های اینچنینی دو وظیفه مهم به عهده دارد: اول این که به مالک یا مالکان اخطار بدهد و دوم این که در صورت بی توجهی و رعایت نکردن موارد ایمنی، خودش به رفع خطر یا مزاحمت اقدام کند.

فشار افکار عمومی از همین جا روی مجموعه شهرداری بیشتر شد و نتیجه اش این بود که مسئولان شهرداری بارها به 14 اخطاری اشاره کردند که در طول سال های گذشته به مالک و هیات مدیره ساختمان پلاسکو داده و با تاکید زیاد گفته اند برای اجرای قانون و رفع خطر و مزاحمت به حکم دادستان و مراجع قانونی دیگر نیاز داشتند. بهانه ای که البته از سوی افکار عمومی پذیرفته نشد، چراکه پلاسکو فقط یکی از صدها ساختمانی است که وضع و حال مشابه روزهای قبل از آوار شدنش را دارند. ساختمان هایی که شهرداری به عنوان متولی مدیریت شهری، وظیفه حفظ و نگهداشت آنها را در مجموعه شهر به عهده دارد.

منتقدان همین جا ماجرای پلمب پاساژعلاءالدین را پیش کشیدند و گفتند اگر اتفاقی مشابه برای پلاسکو حتی به مدت یک و نیم روز رخ می داد حالا شاید شاهد فاجعه ای به این بزرگی در سطح شهر نبودیم. همین جا بود که افکار عمومی دنبال نیوجرسی هایی گشت که هر چند وقت یک بار جلوی یک پاساژ یا مرکز تجاری به بهانه ای گذاشته می شد، اتفاقی که با وجود 14 بار اخطار کتبی به گفته خود مدیریت شهری، هیچ وقت برای پلاسکو نیفتاد.

مدیریت یکپارچه شهری، نیاز شهرهای بزرگ

حالا اما با گذشت یک سال از حادثه، هنوز هم خیابان جمهوری اسلامی، بعد از چهارراه استانبول همان جایی که قبلا ساختمان پلاسکو ایستاده بود بلند و قد کشیده و حالا جای خالی اش بیش از هرچیز دیگری توی چشم می زند، می توان دنبال مقصر گشت. هنوز هم در این تکه از قلب تهران، می توان علامت سوال های زیادی پیدا کرد. این جا گرچه زمان به وقت آوار از حرکت ایستاده است اما نمی توان حقیقت را ندید. حقیقتی که در علت یابی برای رخ دادن حادثه، گوشه چشمی هم به مجموعه دولت دارد، چراکه سررشته گلایه های مدیریت شهری از بی توجهی به اخطارهای مشابه ساختمان پلاسکو و دیگر ساختمان های ناایمن در سطح شهر تهران در نهایت به دولت می رسد، به جایی که می تواند نسبت به رسیدگی به پرونده های اینچنینی سرعت عمل بیشتری از خود نشان دهد و رسیدگی به پرونده پلاسکو و برادرهای خلفش را در هزارتوی رسیدگی به پرونده های حقوقی و قضایی دیگر گرفتار نکند. نهادی که می تواند با وضع قوانین جدیدتر و دادن اختیارات بیشتر به شهرداری ها، جلوی قانون گریزی های مشابه را بگیرد و حافظ جان و مال مردمش باشد. ضرورت وضع قانون مدیریت یکپارچه شهری هم همین جا در حادثه پلاسکو، یک بار دیگر خودش را پررنگ تر از همیشه نشان می دهد، چراکه شهر بدون مدیریت یکپارچه، شهری است بی در و پیکر، دریایی است عظیم با کشتی های دور از هم و پراکنده که هر کدام یک ناخدا دارند و هرناخدا یک ساز را می زند و نتیجه این اتفاق، فقط سرگردانی مسافران کشتی هاست که هیچ وقت به مقصد نمی رسند.

احداث ساختمان پلاسکوی جدید در سالگرد حادثه پلاسکو
چند روز پیش یک خبر جدید، قبل از رسیدن سالگرد حادثه، پلاسکو را دوباره به یاد خیلی ها آورد، خبری که از احداث ساختمان جدید پلاسکو در ده طبقه سطح و پنج طبقه پارکینگ حکایت می کرد.
این خبر را رسانه ها از قول معاون معماری و شهرسازی شهردار تهران نقل کردند؛ از قول مهدی حجت که در نشست خبری اش درباره سرانجام ساختمان پلاسکو گفت: «ما در مورد ساختمان پلاسکو میزان تراکم طرح تفصیلی را به رسمیت شناختیم، اما حقوق کسبه هم مهم است. در خصوص احداث ده طبقه ساختمان، سازمان میراث فرهنگی نیز آن را پذیرفته اما در قسمتی از ساختمان که سمت مدرسه ژاندارک است، ارتفاع باید کوتاه تر باشد. همچنین بنیاد مستضعفان قول داده پارکینگ پروانه را که روبه روی پلاسکو قرار دارد، تجهیز و کمبود را تأمین کند.»
 
 
 

نظر شما